Veilig leven

Nederland geniet vele voordelen van een goed functionerend spoor. Denk alleen maar aan bereikbaarheid en economische ontwikkeling. Tegelijk geldt: hoe meer treinen, hoe groter de impact op de omgeving. Hoe gaat ProRail daarmee om en wat doen we zodat de samenleving zich ook van de risico’s op en rond het spoor bewust is?

Informatie-indicator veiligheid

Toelichting aanrijdingen

Aantal aanrijdingen op overwegen
Aantal aanrijdingen tussen een trein en persoon of wegverkeer op een overweg (exclusief suïcides).

Suïcides

Toelichting suïcides

Aantal suïcides met dodelijke afloop
Aantal gemelde suïcides op het spoor met dodelijke afloop.

Poging suïcides met afloop zwaar gewond
Aantal gemelde pogingen van suïcide op het spoor met zware verwondingen tot gevolg.

Aanrijding in Dalfsen

Op 23 februari 2016 botste een Arriva-trein op een hoogwerker op de beveiligde overweg Het Lageveld tussen Ommen en Dalfsen. Bij dit ongeval kwam de treinmachinist om het leven en raakten meerdere reizigers gewond. Medewerkers van onze afdeling incidentenbestrijding gingen snel ter plaatse en deden samen met de hulpdiensten onderzoek en zorgden voor de berging. Daarna werkten spoorwerkers dag en nacht om het spoor te herstellen: ruim 180 meter spoor, 300 dwarsliggers en 300.000 kilo spoorgrind (ballast) zijn vervangen. Daarnaast zijn twee nieuwe masten geplaatst voor de bovenleiding met nieuwe fundatie, is 300 meter bovenleiding vernieuwd, is de beschadigde overweg-installatie vervangen en is een nieuwe hoogspanningskast geplaatst.

In december heeft de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OvV) haar rapport gepubliceerd met aanbevelingen op het gebied van overwegveiligheid. Deze aanbevelingen betreffen met name informatie-uitwisseling en de inzet van technische hulpmiddelen. ProRail doet er alles aan om aanrijdingen te voorkomen en wil, waar overwegen onvermijdelijk zijn, ze zo veilig mogelijk maken. Ook voeren wij ook intensief campagne (www.prorail.nl/vernieuwt) om onveilig gedrag door weggebruikers te ontmoedigen.

Landelijk Verbeterprogramma Overwegen (LVO)

Met dit programma pakken we specifieke knelpunten op overwegen aan. In 2016 is het eerste project, een overweg in Ermelo, uitgevoerd en afgerond. Zeven nieuwe aanmeldingen zijn binnengekomen voor de volgende fase. Voor de verbetering van overwegen in Diemen zijn in 2016 overeenkomsten gesloten. Ook is vorig jaar een beschikkingsaanvraag ingediend voor het plaatsen van zogenaamde aftellers voor vertrek bij stations. Zo kunnen de ‘dichtligtijden’ (de tijd dat een overweg gesloten is) van overwegen bij stations worden verminderd. Om te voorkomen dat personen tussen gesloten overwegbomen terechtkomen, zijn initiatieven in voorbereiding om dat te voorkomen en, mocht dat onverhoopt toch gebeuren, hen een veilige uitweg te bieden.

In november 2016 ondertekenden het ministerie van Infrastructuur en Milieu en ProRail het Afsprakenkader Transparant Proces voor afweging veiligheid en recreatief belang bij wijzigingen van overwegen. Op basis van dit afsprakenkader kan ProRail in een vroeg stadium en in samenwerking met betrokken partijen eventuele recreatieve belangen meewegen en meenemen in het verder ontwikkelen van plannen voor het verhogen van de veiligheid op overwegen.

Landelijke aanpak niet actief beveiligde overwegen (NABO)

Op 18 november ontspoorde een reizigerstrein na een aanrijding met een vrachtwagen op een onbewaakte overweg te Winsum. In de trein vielen vier zwaargewonden. Op dezelfde overweg vonden in 2014 twee dodelijke ongevallen plaats. Als directe maatregel is in december 2016 een tijdelijke noodweg aangelegd waarlangs het bestemmingsverkeer werd omgeleid naar een beveiligde overweg; de onbewaakte overweg kon vervolgens worden gesloten. ProRail werkt met het ministerie van Infrastructuur en Milieu, de provincie Groningen en de gemeente Winsum aan een plan waarbij in totaal zeven onbewaakte overwegen in Winsum zullen verdwijnen en drie overwegen worden omgebouwd tot bewaakte overwegen.

Om op onbewaakte overwegen de relatief grote kans op aanrijdingen verder te verminderen, is ProRail in 2015 gestart met een verbeterproject en is de markt uitgedaagd om met innovatieve en vernieuwende oplossingen te komen. De markt heeft een aantal voorstellen voor innovatieve waarschuwingssystemen aangedragen, die ProRail onderzoekt. Wij streven naar een zo snel mogelijke beveiliging of opheffing van de circa 100 openbare, niet actief beveiligde overwegen in Nederland. In dat kader doen wij een aantal innovaties en samenwerkingsprojecten die direct gericht zijn op verbetering van de veiligheid rond het spoor. Ook nemen wij actief deel aan het programma NABO’s (niet actief beveiligde overwegen) dat door het ministerie van Infrastructuur en Milieu is opgezet om openbare en openbaar toegankelijke niet-actief beveiligde overwegen op het reizigersnet verder terug te brengen. In januari 2017 maakte het ministerie bekend 25 miljoen euro bij te dragen om de veiligheid te vergroten op spoorwegovergangen die nog niet actief beveiligd zijn. Dit bedrag komt bovenop het reeds bestaande budget van 10 miljoen euro. Ook decentrale overheden zal worden gevraagd om bij te dragen om te komen tot voldoende financiering voor de benodigde maatregelen. Het geld wordt ingezet voor een mix aan maatregelen, zoals het opheffen of het beveiligen van de overweg of het beter waarschuwen van de mensen die over willen steken.

Suïcidepreventie

In 2016 vonden op het spoor 221 suïcides met fatale afloop plaats. ProRail heeft in 2016 in samenspraak met NS gewerkt aan de totstandkoming van een nieuw programma voor suïcidepreventie, afhandeling en nazorg voor de periode 2017-2021. Bij dit nieuwe programma betrekt ProRail in de loop van 2017 ook de andere vervoerders.

Sinds 2014 draagt ProRail bij aan de Landelijke Agenda Suïcidepreventie. Hierin werken wetenschappelijke organisaties, instellingen voor geestelijke gezondheid en ‘113 Zelfmoordpreventie’ samen om suïcides terug te dringen. Een voorbeeld is de samenwerking van gemeente, politie, GGZ, GGD, NS en ProRail in zogeheten proeftuinlocaties. ProRail, 113 en NS organiseerden in 2016 de conferentie Samen voor Leven, hier zijn de eerste zes proeftuinen gelanceerd, waarbij voor een specifiek gebied het suïcideprobleem en mogelijke maatregelen worden onderzocht.

De pilot blauw licht op een aantal overweg- en stationslocaties is voorbereid en gepland in 2016 en voeren we in 2017 uit. De analyse van het effect kan na een aantal jaren plaatsvinden en doen we in samenwerking met België en Groot Brittannië die deze innovatie ook beproeven.

Veiligheidscampagnes

Ieder half jaar voert ProRail een mediacampagne om een bepaalde mensen te wijzen op de consequenties van onveilig gedrag bij het spoor. In februari 2016 hebben we een campagne van twee weken gevoerd gericht op jongeren. Jandino Asporaat speelde de hoofdrol en via de sociale media werd aandacht gevraagd voor het onderwerp. Voor ProRail was het vooraf een vraag of de aanpak met dubbelzinnigheid en humor zou aanslaan en of de boodschap zou landen bij de jongeren. Daarom hebben we vooraf onderzoek gedaan. Een eerste versie van het materiaal is getest door jongeren en zij gaven aan het dubbelzinnige van de campagne grappig te vinden en de boodschap te begrijpen. De resultaten, gemeten op basis van het aantal ‘doorkliks’ via diverse online kanalen zoals Spotify, Facebook en YouTube, waren uitstekend. Daarom is voor de tweede campagne van 2016, die in november plaatsvond, voor een vergelijkbare opzet gekozen. Ook bij deze campagne blijkt dat op basis van het aantal ‘doorkliks’ via de diverse online kanalen deze campagne zeer goed heeft gepresteerd. Tijdens de looptijd van de campagne vroegen we ook met nieuwsartikelen op onze website aandacht voor het onderwerp. Buiten de campagneperiodes blijven we aandacht vragen voor het onderwerp, onder meer via gastlessen en speciaal lesmateriaal.

PAZZUP: onderwijsvoorlichting

ProRail biedt de onderbouw van middelbare scholen en de groepen 5 t/m 8 van basisscholen de mogelijkheid om te werken met het digitale lespakket PazzUp, eventueel inclusief een gastdocent van ProRail. Het lespakket PazzUp werd in 2016 door 21 basis- en 34 middelbare scholen besteld. Gastlessen werden voor zo’n 4.427 leerlingen verzorgd op in totaal 47 scholen, 34 middelbare scholen en 13 basisscholen. Tevens is de samenwerking met NS Luisteris (lesprogramma NS) vernieuwd om samen één leerlijn voor de hele schoolperiode te ontwikkelen. In 2017 stemmen we het lesmateriaal nog beter af op de doelgroep en de behoefte, in 2016 hebben we daarom onderzoek gedaan onder jongeren van middelbare scholen.

Communicatie met vluchtelingen

Om vluchtelingen te helpen begrijpen hoe ze een overweg veilig (onbewaakt en bewaakt) kunnen oversteken, heeft ProRail in samenwerking met het COA en Vluchtelingenwerk viertalige posters ontwikkeld met pictogrammen. Deze posters zijn verspreid over de AZC’s in Nederland. De ontwikkelde pictogrammen worden ook gebruikt door Veilig Verkeer Nederland tijdens de verkeerslessen die aan de AZC’s worden gegeven.