Betrouwbaar spoor

Ook in 2015 hebben we nog steeds dagen gekend waarbij één of meerdere verstoringen een grote impact hadden op het treinverkeer en veel reizigers flinke vertragingen opliepen. Om er achter te komen wat er in die situaties misgaat en waarom het soms lang duurt voordat de treinen weer rijden, is er door in- en externe partijen onderzoek gedaan. Doel daarvan is om dit type storingen in de toekomst waar mogelijk te voorkomen en, wanneer het toch misgaat, het treinverkeer weer zo snel mogelijk op te starten. Omdat storingen niet 100% uit te sluiten zijn, maar de kans erop of de impact ervan wel kan worden verkleind, hebben we in 2015 onze ICT-systemen verder verbeterd en vervangen, beter preventief onderhoud aan het spoor laten plegen, scherpe analyses gemaakt van terugkerende storingen en voorbereidingen getroffen voor de oprichting van het Centraal Monitor- en Beslisorgaan.

Oorzaken van Treindienst Aantastende Onregelmatigheid (TAO)

Toelichting TAO´s

Een Treindienst Aantastende Onregelmatigheid (TAO) is een verstoring van de dienstregeling, veroorzaakt door een onregelmatigheid aan de infrastructuur.

TAO

ICT-storingen Utrecht Centraal

Treinreizigers rond Utrecht Centraal ondervonden op 22 januari last van geen c.q. beperkt treinverkeer door een storing van het netwerk tussen de verkeersleidingpost Utrecht en het ProRail-rekencentrum in Nieuwegein. Onderzoek liet zien dat de storing het gevolg was van een aanpassing in het netwerk. Er zijn maatregelen genomen om herhaling te voorkomen. Op 2 februari deed zich in Utrecht een tweede storing voor, ontstaan in één van de computersystemen van het ProRail-rekencentrum in Nieuwegein. Ook deze storing, veroorzaakt door storingen van hardware-onderdelen, zorgde voor grote overlast. Project PVC (Post 21 Vervangen Cluster), dat de betreffende hardware van de computersystemen op alle posten vervangt, liep al en is na de storing versneld.

APK ICT-systemen

De rol van ICT is cruciaal voor het functioneren van het spoor. Ook onder de meest extreme omstandigheden moet het blijven functioneren. ProRail heeft een extern bureau de opdracht gegeven voor een APK-keuring op onze systemen na de twee grote, hierboven genoemde ICT-storingen in de eerste helft van 2015. Uit de keuring is gebleken dat onze ICT-systemen goed op orde zijn, ze zijn robuust en het risico op storingen met grote gevolgen is laag. Er zijn nog wel enkele aandachtspunten.

In het rapport komt als belangrijk aandachtspunt de status van de post Kijfhoek naar voren. De bouwkundige staat van het datacentrum is daar onder de maat en vormt daarmee een risico voor de dienstverlening van het goederenvervoer. De situatie op Kijfhoek is door ICT met spoed opgepakt, voor het einde van 2016 moeten de zaken daar op orde zijn. Daarnaast is het advies om meer regie te voeren over de interactie die steeds meer ontstaat tussen het ICT-domein van de treindienst en de ICT voor de interne bedrijfsvoering. ICT voert hiervoor verbetermaatregelen door.

Belangrijke ICT-projecten

ProRail investeert ongeveer € 60 miljoen in de versterking van bestaande én de realisatie van nieuwe ICT-systemen. In 2015 zijn diverse projecten afgerond. Voorbeelden zijn de invoering van nieuwe plan- en controlesystemen, de vervanging van centrale computers op de verkeersleidingposten en de installatie van een nieuw netwerk, de ingebruikname van nieuwe alarmeringssystemen, de introductie van opleidingssimulators voor scholing en de ontwikkeling van speciale apps voor operationele medewerkers, inspecteurs en storingsrapporteurs. We vernieuwen de ICT-middelen die ons ondersteunen bij de uitvoering van de treindienst. Zo kunnen we meer capaciteit en een betere benutting van het spoor realiseren.

PGO: meer grip op operationele prestaties

Operationele verbeteringen op het spoor komen onder meer tot stand door het vakmanschap van de aannemers meer ruimte te geven en ze te prikkelen tot innovatie. ProRail gebruikt hiervoor de contractvorm Prestatie Gericht Onderhoud (PGO), waardoor beter grip ontstaat op de operationele prestaties.

In de PGO-contracten liggen de gewenste prestaties vast, terwijl de aannemer beslist welke expertise en werkwijze worden ingezet. Alle PGO-contracten worden via openbare aanbesteding op de markt gebracht; het doel is om binnen een paar jaar alle onderhoud in Nederland op basis van PGO-contracten uit te voeren.

Nieuwe PGO-aanbestedingen opgestart

Begin 2015 zou ProRail drie nieuwe PGO-aanbestedingen opstarten. Deze zijn vertraagd nadat onvolkomenheden waren gemeld over vier in 2014 gegunde PGO-pilotgebieden. Er is een onderzoek naar de onvolkomenheden gestart en dat heeft geleid tot aanbevelingen voor de nieuwe PGO-aanbestedingen. Uiteindelijk zijn in augustus drie openbare PGO-aanbestedingen opgestart. Deze aanbestedingen moeten leiden tot onderhoudscontracten die volledig compliant zijn en in 2016 ingaan. Deze aanbestedingen zijn onderdeel van de uitrol van 16 aanbestedingen leidend tot in totaal 20 PGO-contracten. Die 16 aanbestedingen bestaan uit het omzetten van de resterende OPC-gebieden en het opnieuw aanbesteden van de huidige PGO-contracten.

Contractontwikkeling PGO

Door middel van evaluatiesessies en gesprekken met belanghebbenden, zoals de onderhoudsaannemers en interne stakeholders, wordt doorlopend gezocht naar verbeteringen van PGO-contractering. Dit heeft geresulteerd in diverse verbeteringen in de PGO-contracten die in 2015 zijn aanbesteed, zoals een landelijk uniform faalvormen- en oorzakenregister (FMECA). Ook is gewerkt aan een verbeterde contract- en aanbestedingsvorm, deze moeten leiden tot het gunnen van onderhoudscontracten met de juiste prijs-kwaliteitverhouding.

Naast de toetsing van komende aanbestedingen en de aanpassing van organisatie en procedures, werkt ProRail aan een actieplan om alle aanbestedingen zo snel mogelijk in lijn te brengen met wet- en regelgeving. Tevens zal de informatievoorziening naar het ministerie worden aangescherpt.

Kennis, opleiding en operationele samenwerking PGO

Het opleidingshuis PGO heeft tot doel om branchebreed PGO-kennis te vergroten. Eind 2014 is gestart met de opzet van dit opleidingshuis en in 2015 zijn diverse e-learning modules, trainingsdagen en samenwerkingsmodules beschikbaar gekomen voor collega’s van ProRail en van de spooraannemers. Ook is de ontwikkeling in gang gezet om de PGO-opleiding verder te professionaliseren door de opleiding onder te brengen bij het opleidingsinstituut van de spoorbranche, Rail Infra Opleidingen in Amersfoort.

Informatie Levering Specificaties (ILS)

De spoorbranche wil op een eenduidige en efficiënte manier infra-informatie uitwisselen. Het gaat daarbij om data van onze spoorobjecten (de infraconfiguratie) en data over het bijbehorende onderhoud, conditie en prestatie van de assets. Hiervoor zijn de Informatie Levering Specificaties (ILS’en) ontwikkeld, die essentieel zijn om SpoorData op orde te brengen en houden. Spoordata is een platform dat altijd en overal beschikbaar is met alle spoorgegevens voor spoorpartners. ILS’en worden onderdeel van de PGO-contracten. Uitgangspunt is dat ProRail en alle onderhoudsaannemers over de juiste en volledige informatie van assets beschikken. Voor 20 infrasystemen (met daarin vele spoorobjecten) is de exacte vereiste informatie met de spoorbranche gespecificeerd. Deze 20 systemen behoren tot de systemen die de meeste storingen veroorzaken of zeer kostbaar zijn.

In overleg met de onderhoudsaannemers is in 2015 besloten om de beproefde werkwijze voor het opstellen en bespreken van de Informatie Levering Specificaties in 2016 en 2017 voor 10 extra systemen voort te zetten. Zo komen we tot een volledig beeld van de informatie van de belangrijkste systemen van het spoor. Hiernaast loopt ook een project voor het integraal op orde brengen van de infraconfiguratie, waarna ze worden opgenomen in de informatiesystemen. Planning is dat dit eind volgend jaar voor de vastgestelde ILS’en is afgerond.

Het prototype van het ICT-systeem voor het gemakkelijk uitwisselen van gegevens met de onderhoudsaannemers bevindt zich in de testfase. In 2016 vindt daarover besluitvorming en implementatie plaats. Medio 2017 moet voor 20 systemen alles in productie zijn.

Incidenten en nieuwe onderhoudsnormen

In 2015 vonden meerdere incidenten plaats, zoals onze overtreding van de beheerconcessie in verband met de contractlooptijd, het ontbreken van afkeuringsnormen en onvoldoende verankering van normafwijkingen in de veiligheidsmanagementsystemen.

Ter verbetering van het onderhoud ontwikkelt ProRail een nieuwe aanpak, inclusief een actuele, goed werkbare set normen op basis van internationale standaarden. In 2015 zijn grondige analyses uitgevoerd naar factoren die de veilige berijdbaarheid van het spoor in de weg kunnen staan; de daaruit voortkomende normen, die onderdeel worden van de PGO-contracten, zullen veel meer duidelijkheid bieden wanneer welk onderhoud nodig is, en legt de verantwoordelijkheden van de betrokken partijen nadrukkelijk vast. De ontwikkeling en invoering van deze nieuwe normen is gebaseerd op intensief overleg met het ministerie van Infrastructuur en Milieu, de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT), aannemers, vakbonden, reizigersorganisaties, vervoerders en verladers. Een belangrijke nieuwe waarde is de “onmiddellijke actiewaarde”. Bij het bereiken van de onmiddellijke actiewaarde is de infra niet te berijden en kan dit dus gevolgen hebben voor het treinverkeer en hinder opleveren voor reizigers. De toepassing van de ‘onmiddellijke actiewaarde’ is ingevoerd in oktober 2015.

Be- en Bijsturing van de Toekomst: inrichting van het Centraal Monitor- en Beslisorgaan

In de afgelopen jaren was de dienstregeling enkele keren ernstig ontregeld als gevolg van grote calamiteiten en stonden reizigers lange tijd letterlijk en figuurlijk in de kou. Het ging hierbij om verstoringen met grote impact, zoals winters weer, storm, grote stroom- en ICT-storingen. Tijdens deze situaties raakte het spoorsysteem ernstig verstoord. Uit analyse bleek dat de bijsturingsorganisatie van NS en ProRail niet effectief is ingericht om dit soort grote verstoringen in goede banen te leiden. Deze constatering én het voornemen om de frequentie van de dienstregeling op de A2-corridor stapsgewijs te verhogen, waren voor ProRail en NS reden om het bestaande proces van be- en bijsturing opnieuw te ontwerpen. Dit is ook in lijn met de Lange Termijn Spoor Agenda (LTSA) van het ministerie van Infrastructuur en Milieu. Eind 2014 is het project ‘Be- en Bijsturing van de Toekomst’ (BBT) gestart. Het programma kent drie fasen waarbij fase 1 in 2016 operationeel wordt. Deze bestaat uit drie hoofdelementen: het inrichten van het Centraal Monitor- en Beslisorgaan (CMBO), de implementatie van verbeterde bijsturingsmaatregelen, de zogenaamde Vooraf Gedefinieerde Bijsturing (VGB) en de implementatie van een belangrijk communicatiemiddel, SpoorWeb, als vervanging van het oude Informatiesysteem verkeersleiding (ISVL). Het hele programma kent een doorlooptijd tot 2020.

Nieuwe verkeersleidingpost

Vorig jaar vond de opening plaats van de nieuwe verkeersleidingpost in Utrecht, één van de belangrijkste van het Nederlandse spoornet vanwege zijn centrale ligging. De nieuwe post ligt buiten het ontruimingsgebied van Utrecht Centraal. Daarom kan de post ook bij eventuele calamiteiten blijven functioneren waardoor het treinverkeer minder hinder ondervindt. De stroomvoorzieningen en ICT-systemen zijn dubbel uitgevoerd, en de post is uitgerust met hybride koelmachines en een energiedak met zonnepanelen. Hiermee draagt het bij aan de CO2-reductie.