Terugblik 2016

Vernieuwing

Het afgelopen jaar stond in het teken van vernieuwing. Ook dit jaar zijn weer veel bouwprojecten gerealiseerd en is de reguliere vervangingsopgave van ongeveer € 1 miljard uitgevoerd. In het oog springende projecten waren de vernieuwing van station Den Haag Centraal, Delft en Breda en de vernieuwing en verbouwing van het station en de sporen rondom Utrecht Centraal. Ook nieuw is de bestuursinrichting van ProRail, met een Raad van Bestuur (RvB) en een Executive Committee (ExCo). Tot slot heeft het kabinet een voorlopige keuze gemaakt om ProRail in het publieke domein te herpositioneren. Definitieve besluitvorming hierover vindt naar verwachting in 2017 plaats.

Goede prestatie

Het afgelopen jaar heeft de organisatie laten zien dat zij in staat is onder druk en terwijl er grote vernieuwingsprojecten werden gerealiseerd, de dagelijkse operatie goed gaande te houden. Daardoor heeft zij het afgelopen jaar vrijwel al haar doelen bereikt.

ProRail behoort tot de wereldwijd best presterende infrastructuurbeheerders. Dit motiveert om de prestaties verder te verbeteren. Verbetering is bijvoorbeeld van belang ten aanzien van de goederen en de betrouwbaarheid op de Hogesnelheidslijn Zuid. Het sturingsinstrumentarium op beide prestatiegebieden sluit evenwel niet goed aan bij de wensen van de spoorgoederenvervoerders en de vervoerder op de HSL Zuid. De Raad ondersteunde daarom de initiatieven van de RvB om de sturing tijdig met vervoerders en het ministerie van Infrastructuur en Milieu op beide onderdelen te bespreken en up to date te maken. De RvC heeft benadrukt dat het ook in 2017 van belang is goed te blijven afstemmen met de betreffende stakeholders.

Positionering van ProRail

De positionering van ProRail heeft in 2016 veel aandacht gekregen van de RvB, stakeholders, de media en ook van de Raad. Het kabinet heeft besloten tot herpositionering van ProRail in het publieke domein en wenst de organisatievorm van ProRail te wijzigen naar een publiekrechtelijke organisatievorm. De RvC is loyaal aan politieke besluitvorming omtrent de positionering van ProRail. Hierbij ziet hij het als zijn taak om het belang van de vennootschap in acht te nemen. Daarom heeft hij in 2016 bij voortduring aangegeven dat een zorgvuldig proces vereist is gezien de belangen van alle stakeholders. Hierbij is nauw opgetrokken met de RvB. De RvC heeft over dit onderwerp tevens gesproken met de aandeelhouder. De gesprekken tussen de RvC en de aandeelhouder betroffen onder andere in welke mate een nieuwe organisatievorm een oplossing biedt voor zaken die volgens de bewindspersoon verbetering behoeven. De RvC ondersteunde daarom de onderzoeken die de RvB heeft geëntameerd om de effecten in beeld te brengen.

Eind 2016 is in de Tweede Kamer een motie aangenomen, die de regering verzoekt om het kabinetsbesluit over de positie van ProRail te bezien in samenhang met de lopende onderzoeken naar scenario’s over de toekomstige ordening op het spoor. De resultaten hiervan zullen in het voorjaar van 2017 beschikbaar zijn. In maart 2017 zijn de verkiezingen.

Inrichting RvB en ExCo

In de Lange Termijn Spooragenda is ProRail omschreven als een organisatie belast met de uitvoering van een publieke taak. Dit is verder uitgewerkt in de aan ProRail verleende beheerconcessie 2015-2025. In de Beheerconcessie 2015-2025 is gekozen voor een intensievere sturing vanuit het ministerie van Infrastructuur en Milieu op de uitvoering van de beheertaken die ProRail voor het ministerie van Infrastructuur en Milieu dient te verrichten. Dit vereist een intensieve relatie tussen de top van ProRail en het ministerie van Infrastructuur en Milieu. De nieuwe topstructuur, waartoe op 1 april 2016 is besloten sluit op deze opdrachtgever-opdrachtnemer relatie aan. Tevens ontstaat er een effectievere organisatie vanwege de scheiding tussen het richten van de organisatie (Raad van Bestuur) en de uitvoering (Executive Committee).

Financiële beheersing

Er was in 2016, evenals in de voorafgaande jaren, veel aandacht voor de financiële situatie bij ProRail. Voor ProRail, grotendeels door de overheid gefinancierd, en belast met een publieke taak is een adequate financiële verantwoording van groot belang. Eind 2015 is een projectplan Verbeteraanpak Financiële Beheersing opgeleverd en met het ministerie besproken.
Het richtte zich op:

  • Kwaliteit van de financiële organisatie

  • Prognoses voor beheer, onderhoud en vervangingsinvesteringen

  • Financiële projectbeheersing

  • Administratie, verslagbeving en administratieve organisatie/interne controle

  • Rechtmatige subsidieverantwoording

In 2016 is met veel prioriteit gewerkt aan het afronden en invoeren van dit plan. De status per jaareinde is dat er goede voortgang is geboekt, en dat de implementatie goed is verlopen. De benoemde maatregelen zijn grotendeels afgerond, monitoring op de werking blijft uiteraard van belang. Een aantal overlooppunten die met name betrekking hebben op het onderwerp financiële projectbeheersing zijn in een apart projectplan gevat, en worden separaat opgevolgd. De Raad, en met name de auditcommissie, is gedurende het verslagjaar op reguliere basis intensief betrokken geweest bij het aansturen en monitoren van de voortgang van de Verbeteraanpak Financiële Beheersing. De Raad heeft geconstateerd dat het besef van de noodzaak voor een adequaat financieel beheer bij ProRail onder het nieuwe management duidelijk is toegenomen. Cultuurverandering vergt echter tijd en daarom blijft aandacht voor dit onderwerp belangrijk. Mede om die reden zal de Raad ook in 2017 aandacht blijven besteden aan het verbetertraject en zal onderdeel zijn van de reguliere verantwoording aan het ministerie van Infrastructuur en Milieu als aandeelhouder.