De pagina ververst bij het selecteren van een onderwerp.

Sla artikel navigatie over.

Betrouwbaar spoor 

Net als de KPI’s rond punctualiteit scoorden ook de betrouwbaarheidscijfers allemaal boven de overeengekomen bodemwaarden.

Extreme winterweek heeft grote invloed op geleverde treinpaden

Een treinpad is een capaciteitsreservering op het spoor die nodig is om een trein van A naar B te rijden. Als een treinpad (gedeeltelijk) niet wordt gerealiseerd en de oorzaak daarvan bij ProRail ligt, dan geldt dat treinpad als niet geleverd. Verstoringen door derden en door het weer – inclusief uitgedunde dienstregelingen – vallen daarbij ook binnen de verantwoordelijkheid van ProRail. 

Het jaarcijfer voor de KPI Geleverde treinpaden werd sterk negatief beïnvloed door de extreme winterweek in februari. Van 6 tot en met 14 februari leverden we gemiddeld slechts 64,3% van de geplande treinpaden. Het dieptepunt was 6,4% op 7 februari, toen we in overleg met vervoerders het treinverkeer landelijk hebben moeten staken. Maar ook de storm van 11 maart, de tijdelijke werkonderbreking op een aantal verkeersleidingsposten op 28 april en twee grote telecommunicatiestoringen op 31 mei en 16 september hadden grote invloed op deze KPI. Ondanks deze extreme dagen hebben we het jaar toch af kunnen sluiten op de afgesproken bodemwaarde. Dat betekent dat ProRail 97,5% van de geplande treinpaden daadwerkelijk heeft aangeboden. Ten aanzien van het strenge winterweer heeft ProRail een evaluatie uitgevoerd in hoeverre de organisatie opgewassen is tegen winterweer van de omvang van februari 2021 en welke maatregelen en investeringen gewenst zijn om de prestaties te verbeteren bij komende winterse periodes. Zo proberen we beter voorbereid te zijn op dergelijke extreme weersomstandigheden.

De onderbezetting bij de treinverkeersleiders is dit jaar meerdere keren in het nieuws geweest. Op een aantal dagen heeft dit op enkele trajecten zelfs geleid tot uitval van treinen. Op het jaarcijfer van de KPI Geleverde treinpaden is er geen impact, maar de betrokken reizigers en vervoerders hebben hier erg vervelende hinder van ondervonden. We werken hard om herhaling te voorkomen.

Uitval van treinen is ook een component van de KPI Reizigerspunctualiteit op het hoofdrailnet en de nieuwe KPI Betrouwbaarheid Regionale Series. De verdeling van de verantwoordelijkheid voor uitval tussen ProRail en vervoerders is opgenomen in onderlinge prestatieregelingen. Daarom hebben ProRail en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat samen geconcludeerd dat Geleverde treinpaden vanaf 2022 geen afzonderlijke KPI voor ProRail meer hoeft te zijn.

Impactvolle infrastoringen licht gestegen, maar ruim onder streef- en bodemwaarde

De prestatie-indicator impactvolle storingen op de infra (ook bekend als de KPI Klanthinder) geeft inzicht in het aantal storingen aan de infrastructuur met grote impact op het treinverkeer. Het betreft storingen veroorzaakt door:

  • defecten aan de infrastructuur, zoals bovenleiding, wissels en seinen

  • externe factoren die invloed hebben op de werking van de infrastructuur, zoals weersomstandigheden en suïcides

De indicator impactvolle storingen relateert infraverstoringen aan de hinder die reizigers of verladers hiervan ondervinden en wordt uitgedrukt in aantal gewogen treinvertragingsminuten (klanthinder). Infraverstoringen tellen vanaf een bepaalde hoeveelheid klanthinder mee voor deze prestatie-indicator.

Om het aantal impactvolle verstoringen terug te dringen, evalueert ProRail structureel de grootste incidenten samen met ketenpartners zoals vervoerders en aannemers. Hierbij onderzoeken we de oorzaak, het verloop en de afhandeling van de storing en stellen we vast welke lessen hieruit te trekken zijn. Waar nodig nemen we maatregelen om storingen te voorkomen, de afhandeling te versnellen of de impact te beperken.

In 2021 is het aantal impactvolle storingen op de infra uitgekomen op 406. Dit is een lichte stijging ten opzichte van 2020 (361). Wel geldt de aantekening dat het aantal impactvolle storingen in 2020 beïnvloed is door de in dat jaar meer uitgedunde dienstregeling dan in 2021, waarbij er een aantal maanden minder treinen hebben gereden. Daarom bereikte een verstoring minder snel de hoeveelheid klanthinder die nodig is om mee te tellen voor deze prestatie-indicator. Desondanks ligt het jaarcijfer van het aantal impactvolle storingen over 2021 met 406 ruim onder de streefwaarde (470) en de bodemwaarde (520). Vanwege de goede prestaties over de afgelopen periode zijn afspraken met het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat gemaakt over de streefwaarde voor de jaren 2022 t/m 2024 en zal de streefwaarde 450 bedragen.

Uitzonderlijk grote incidenten 

Als landelijk de Treinpunctualiteit op 3 minuten onder de 75% daalt en/of de uitval van treinen boven de 10% uitkomt, dan ligt daar doorgaans een uitzonderlijk groot incident aan ten grondslag. We zagen dat dit jaar op 11 dagen gebeuren, waarvan de eerste 8 dagen één en hetzelfde incident betreffen:

  • Van 7 t/m 14 februari viel gemiddeld 45,5% van de treinen uit door het extreme winterweer. Op 7 februari waren we genoodzaakt om het treinverkeer landelijk te staken, met 97% uitval tot gevolg. In de dagen daarna werd het treinverkeer stap voor stap weer opgestart en pas na 14 februari kwam het uitvalcijfer weer onder de grens van 10%.

  • Op 31 mei is in de middag het treinverkeer landelijk stilgelegd in verband met een telecommunicatiestoring, waardoor geen communicatie mogelijk was tussen treinverkeersleiding en trein. De uitval was 20,4%.

  • Op 16 september zorgde opnieuw een telecommunicatiestoring, nu in de avondspits, voor 19,4% uitval.

  • 22 december begon met veel rijp aan de bovenleidingen. In de loop van de dag leidden meerdere defecten aan zowel treinen als infra op kritieke punten in het land, in combinatie met een aantal aanrijdingen, tot 11,9% uitval.

Toekomstbestendig Werken Aan het Spoor (TWAS)

Het programma Toekomstbestendig Werken Aan het Spoor heeft in de afgelopen jaren met alle sectorpartijen een nieuwe werkwijze ontwikkeld om met zo min mogelijk hinder het noodzakelijke werk aan het spoor tegen beschikbare budgetten uit te voeren. Met dat doel is de samenwerking in de sector verbeterd en geïntensiveerd.

Deze aanpak heeft geleid tot een meer integrale, meerjarige programmering van werkzaamheden in het Masterplanproces. Er wordt actief gestuurd op betere spreiding van werkzaamheden én op het minimaliseren van hinder. Het Masterplan wordt afgestemd met de sector zodat alle partijen zich vroegtijdig kunnen voorbereiden op werkzaamheden en kunnen meedenken bij het optimaliseren van de programmering. Bij het plannen van de werkzaamheden wordt gebruik gemaakt van een nieuw ontwikkeld algoritme (TVP-planner). Zo kunnen meer planscenario’s worden doorgerekend en beoordeeld op hinder én kosten.

Daarnaast zijn belangrijke stappen gezet naar een op samenwerking gerichte marktbenadering om maximaal gebruik te maken van de kennis van de aannemerij en leveranciers. Het meerjarige project Groot Onderhoud Schiphol is een voorbeeld waarin het anders werken met de sector vorm heeft gekregen: voorbereid met de vervoerder en luchthaven Schiphol, anders aanbesteed in een 2-fase model én ingericht op vroegtijdig samenwerken met de aannemer in een bouwteamconstructie. Ook zijn de eerste meerjarige gebiedscontracten met ingenieursbureaus afgesloten.

De met de sector opgezette werkgroep 'Hinder versus Kosten' heeft in 2021 een methodiek ontwikkeld waarmee, in gezamenlijk overleg, de impact van verschillende uitvoeringen van de werkzaamheden kunnen worden beoordeeld op kosten en hinder. Deze methodiek maakt het mogelijk om bij het beoordelen van de verschillende uitvoeringsvarianten met belangen van de verschillende sectorpartijen rekening te houden.

In het tweede kwartaal van 2022 wordt vastgesteld of het gebruik en de doorontwikkeling van TWAS voldoende geborgd zijn binnen ProRail en in overleggen binnen de sector, zodat TWAS als apart programma afgerond kan worden.

Verbeterprogramma HSL-Zuid

HSL-Zuid is een gezamenlijk verbeterprogramma van ProRail en NS en richt zich binnen ProRail op de operationele prestaties op de korte termijn én op maatregelen voor de middellange termijn. Het realiseren van deze maatregelen op de middellange termijn valt buiten het programma, onder concessiesturing.

Eind 2020 hebben ProRail, NS en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat vastgesteld dat het verbeterprogramma zich de komende jaren blijft richten op continu verbeteren, productstappen beheersen en de prestaties stabiliseren.

Continu verbeteren

In 2021 scoorde de reizigerspunctualiteit HSL 89,2%, 4% hoger dan 2020. Voorbeelden van voortdurende verbetering zijn het wijzigen van een seininstelling zodat HSL treinseries bij Hoofddorp voorrang krijgen op vertraagde sprinters en extra aandacht voor het verkorten van de opstarttijd na  strandingen op de HSL.

Productstappen beheersen

ProRail en NS werken op veel plekken in de organisatie samen om de introductie van de Intercity Nieuwe Generatie (ICNG) soepel te laten verlopen. Ook hebben NS en ProRail gezamenlijk stil gestaan bij operationele risico’s en acties in gang gezet om deze risico’s te toetsen en/of te mitigeren.

Prestaties stabiliseren

Om de prestaties te stabiliseren, bekijken ProRail en NS twee keer per jaar de prestatietrends. ProRail en NS hebben in 2021 geanalyseerd wat er geleerd kon worden van de Corona-periode op het spoor. Onder meer bleek dat er, door het lagere reizigersaantal, geen spitsdip meer was en de halteringen van de treinen veel meer volgens plan verliepen. Daarnaast zagen we minder vertraging vanwege de afgenomen interactie met niet-punctuele internationale en HRN-treinen. Het is mogelijk om een deel van de verbeteringen vast te houden, al zal dit vaak ten koste gaan van andere randvoorwaarden zoals o.a. rijtijdeisen die nu in de concessie van NS staan.

Ter verbetering van de prestaties op de middellange termijn voert ProRail ook verbeteringen door aan de infrastructuur. Deze worden gefinancierd vanuit de EUR 60 miljoen die het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat eind 2016 aan ProRail en NS ter beschikking heeft gesteld.

In 2021 is gewerkt aan voorbereidingen voor het realiseren van:

  • Het functioneel verwijderen van de fasescheiding bij Zevenbergschenhoek aansluiting

  • Het verlengen van de Level 1 Movement Authority in ERTMS

  • Het verwijderen van de waarschuwingsinstallaties van het dienstoverpad aan de westzijde van station Breda, waarbij uiteraard de veiligheid in het oog gehouden wordt.

Deze drie maatregelen zullen allemaal rijtijd opleveren voor (een deel van) de treinen die gebruik maken van de HSL.

Doordat het functioneel verwijderen van de fasescheiding bij Zevenbergschenhoek voor aanzienlijk minder geld gerealiseerd kon worden dan ingeschat, zijn ProRail en NS eind 2021 gestart met het inventariseren van aanvullende verbetermaatregelen – die passen binnen dit budget – om de prestaties van het treinvervoer over de HSL structureel verder te verbeteren.

Prestatiegericht onderhoud (PGO)

ProRail werkt met prestatiegericht onderhoud en streeft naast de borging van veiligheid naar betere spoorprestaties, minder storingen, kortere hersteltijden, een optimale prijsprestatieverhouding en professioneel opdrachtgeverschap. Alle contracten worden via een Europese aanbestedingsprocedure op de markt gebracht.

In 2021 is het vernieuwde contractmodel, PGO 4.0, ontwikkeld. Hierin wordt de risicoverdeling tussen ProRail en de aannemers opnieuw gewogen omdat in het verleden is gebleken dat de aannemers diverse risico’s lastig konden beprijzen. Daarnaast is in het nieuwe model meer aandacht voor het preventieve karakter van onderhoud, worden geleverde prestaties beter inzichtelijk gemaakt en wordt de samenwerking tussen de aannemers en ProRail verder verbeterd. De aanbesteding van het nieuwe PGO-contract heeft een aantal maanden vertraging opgelopen doordat het contractmodel aanscherpingen nodig had. De start van de aanbesteding van de eerste contracten – Drenthe, Zeeland en Rijn & Gouwe – is daarom verzet naar het eerste kwartaal van 2022.

We hebben het groenbeheer uit de nieuwe PGO-contracten gehaald. Daardoor kunnen we gerichtere afspraken maken over bermbeheer die de biodiversiteit ten goede komen en beter invulling geven aan de bijbehorende wettelijke verplichtingen. Het groenbeheer wordt separaat aanbesteed.

ICT ontwikkeling en beschikbaarheid

Data

Infra configuratiedata speelt een belangrijke rol in diverse essentiële processen binnen en buiten ProRail. Daarbij gaat het om het centraliseren, categoriseren, lokaliseren, synchroniseren, verrijken en verbeteren van infra configuratiedata voor onder andere Verkeersleiding, Asset Management, Infra Projecten maar ook voor externe ketenpartijen zoals onderhoudsaannemers en ingenieursbureaus. Omdat Infra configuratiedata een fundament vormen, spelen ze ook een cruciale rol bij de omvorming naar een meer data-gedreven organisatie en het faciliteren van data-gedreven ketens. Ook in 2021 zijn er op dit gebied weer diverse investeringen gedaan, waaronder nieuwe versies van de Object Type Library en nieuwe functionaliteiten in applicaties zoals Naiade.

Duurzaamheid

Met de applicaties Energie Verzamel Applicatie (EVA) en Gebruiksvergoeding (GBV) kan ProRail samen met de branche weer goede stappen zetten naar een duurzamer spoor. Om de keuze voor energiezuinig materieel bij vervoerders te bevorderen, heeft de EU de spoorbeheerders gevraagd de facturen van de energiekosten beter en uitgebreider te specificeren; het daadwerkelijke stroomverbruik wordt hierdoor inzichtelijker. De energiegebruikskosten die een vervoerder maandelijks aan ProRail vergoedt, waren voorheen nog te generiek. Dankzij EVA en GVB is het nu mogelijk om zuiniger, duurzamer te investeren en eerder uit de kosten te komen.

Vitaliteit

Het project Implementatie Nieuw Roostersysteem vervangt het huidige roostersysteem RostarCAS, Timewax en het Pilot systeem InPlanning door één nieuw roostersysteem. Dat nieuwe systeem ondersteunt zowel de methodiek basisroosteren, zelfroosteren als takenroosteren. De methodiek zelfroosteren maakt het mogelijk dat de vitaliteit en duurzame inzetbaarheid van onregelmatig werkende medewerkers verbeterd wordt omdat ze meer invloed en zeggenschap hebben in het roosterproces. Zelfroosteren vergroot ook de betrokkenheid en flexibiliteit.

Veiligheid

In 2021 is de Veiligheid, Actueel en Transparant-keten ingevoerd. Vanuit diverse bronnen kunnen veiligheidsincidenten voortaan real-time geregistreerd worden zodat de laatste stand van zaken beschikbaar is voor alle betrokkenen. Daarnaast zijn de juistheid en volledigheid van de informatie verbeterd, zodat onderzoekers effectievere verbetermaatregelen kunnen opstellen en inzetten.

ERTMS

De voorbereidingen voor de invoering van het nieuwe beveiligingssysteem ERTMS zijn in 2021 onverminderd doorgegaan. Dat betreft bijvoorbeeld aanpassingen van de vaste en mobiele GSM-R(ailway) netwerken, aanpassing van de treinbesturing- en plansystemen, ontwikkeling van de applicatie ter ondersteuning van het ERTMS-baanontwerp en de applicatie waarmee de ERTMS-systeemketen wordt gemonitord. In 2021 heeft het volgende gespeeld:

De bestaande landelijke datacentra zijn voorbereid om er de toekomstige ERTMS IT-infrastructuur in geconditioneerde ruimtes te kunnen onderbrengen. Diverse voorbereidende stappen zijn gezet om de GSM-R communicatiesystemen geschikt te maken voor ERTMS. De applicatie voor GSM-R capaciteit en performancemanagement is doorontwikkeld. Het plan voor de implementatie van de IT-netwerkinfrastructuur voor ERTMS is opgesteld en wordt voor uitvoering eerst aan een externe review onderworpen. Voor de ontwikkelingen van de systemen voor Verkeersleiding is de SAFe werkwijze geïntroduceerd, waarbij driemaandelijks de ERTMS- functionaliteit wordt gerealiseerd. Als onderdeel daarvan is het systeem opgeleverd dat in de logistieke besturing van Verkeersleiding de ‘dataficering’ van de informatie van de Treindienstleiders naar de trein gaat verzorgen. De systemen voor de plansimulaties door de afdeling Capaciteitsmanagement zijn geschikt gemaakt voor ERTMS. Voor Rail Verkeerstechniek (RVT) is de ontwikkeling van de applicatie gestart waarmee de digitale baanontwerpen die door de Ingenieursbureaus worden opgeleverd door RVT kunnen worden geprotocolleerd. Met de afdeling Assets Management Centrale Systemen wordt samengewerkt om nieuwe testtechnieken toe te passen op de interfaces tussen de logistieke en de beveiligingssystemen. Met de afdeling Projecten zijn de eerste stappen gezet om tot een brede, gezamenlijke standaardaanpak te komen voor de uitrol van de ERTMS-baanvakken. We zijn begonnen met het in kaart brengen van zaken die specifiek voor ERTMS moeten worden geregeld ten aanzien van Cybersecurity.

Security

Het afgelopen jaar hebben vijf trajecten gelopen om de ICT-voorzieningen bij ProRail naar een structureel hoger beveiligingsniveau te brengen.

  1. Als eerste hebben we de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) als framework omarmd om te voldoen aan aanvullende compliance-vereisten. Met de BIO borgen we onze securityprogramma’s binnen ProRail. De eerste inventarisatie van de benodigde maatregelen is afgerond en begin 2022 starten we workshops en webinars om cybersecurity verder onder de aandacht van onze collega’s te brengen.

  2. Een tweede belangrijke pijler is het verder professionaliseren van ons Security Operations Center (SOC). Het SOC stelt ons in staat om monitoring van mogelijke aanvallen uit te voeren zodat we in geval van een hack hopelijk tijdig worden gewaarschuwd.

  3. In lijn met het SOC hebben we een Taskforce opgericht om de uitdagingen rondom ransomware integraal aan te pakken. Dergelijke aanvallen komen steeds meer voor. Een effectieve bescherming tegen dergelijke aanvallen vereist samenspel tussen Security, Operations en Applicatiebeheer. De Taskforce zorgt voor de aansturing hiervan.

  4. Een volgend project dat ProRail’s cybersecurity-programma fundamenteel versterkt, is het security-project dat we uitvoeren samen met het ERTMS-programma. Binnen ERTMS nemen we adequate securitymaatregelen zodat de veiligheid van assets structureel op een hoog niveau komt

  5. Het laatste in 2021 afgeronde project is “Security by Design”. Dit is erop gericht om nieuwe applicaties ‘veilig-vanaf-dag-1’ te krijgen door beveiliging in te bakken in de applicaties conform gestandaardiseerde processen en checklijsten.

Vernieuwing en modularisatie van PRL en ASTRIS

ProRail IT heeft in zijn verkeersleidingsdomein in 2021 de laatste hand gelegd aan een grote onderhoudsklus. Cruciale systemen voor de aansturing van de treindienst zijn vervangen of grondig onderhouden. Dit is uitgevoerd binnen de programma’s Slimme Renovatie Procesleiding (SRPRL) en Aansturing en Statusmelding van Railinfrastructuur (ASTRIS). De looptijd van deze programma’s was langer dan een jaar, maar in 2021 hebben we de laatste grote stappen gezet.

Het ASTRIS-programma is inmiddels afgerond. Het SRPRL-programma zal begin 2022 zijn voltooid. Hiermee is een grootschalige verbouwing afgerond en is de weg vrij voor de realisatie van nieuwe functionaliteit zoals de invoering van ERTMS. Concreet zijn in 2021 de volgende activiteiten gerealiseerd:

  • ASTRIS is landelijk ingevoerd door realisatie en uitrol van de NXA-software ten behoeve van de aansturing van relais-beveiligde gebieden, realisatie en uitrol van de Bombardier software ten behoeve van de aansturing van de Amsterdam-Utrecht corridor, realisatie en uitrol van de KEVNL-software voor aansturing van de Hogesnelheidslijn

  • De nieuwe PRL-versie is, na de start eind 2020, zo goed als landelijk uitgerold. De laatste posten volgen begin 2022. Daarnaast zijn systemen ook vernieuwd, bijvoorbeeld de interface naar de reisinformatiesystemen.

Fides vervangt ATM (Fivat)

Fivat is een omvangrijk project, gestart in 2014, dat voorziet in de ontmanteling van ATM. ATM staat voor Asynchronous Transfer Mode (ATM). Dit is een schakeltechniek om snelle ("breedbandige") telecomverbindingen te bouwen. ATM-technologie wordt niet meer ondersteund door de leverancier. Het doel, vervanging van het oude ATM-systeem door nieuwe techniek, is in 2021 zoals gepland bereikt binnen budget. In totaal is er onder meer 240 km glasvezel gelegd, zijn 5.200 verbindingen omgezet naar de nieuwe techniek, en zijn 88 analoge telefooncentrales en ongeveer 400 oude omroepinstallaties gesaneerd.

GSM-R netwerk up-to-date houden

We voeren meerdere projecten uit om de continuïteit van het vitale spoorse GSM-netwerk te waarborgen, onder andere door vervangingen en een herijking van de inkoopstrategie. In 2020 zijn twee aanbestedingen afgerond voor zowel het passieve als actieve deel van GSM-R. De aanbestedingsresultaten leidden tot een grote besparing op de exploitatiekosten.

In 2021 zijn we begonnen met de omvangrijke transitie naar de nieuwe contractpartners en verhuist het hart van het systeem naar de landelijke datacenters van ProRail. De verwachting is dat deze transitie in 2022 wordt afgerond. Ook vindt er een uitbreiding plaats van het GSM-R netwerk, ter voorbereiding voor ERTMS.

ICT-storingen

In 2021 deden zich twee grote ICT-storingen voor, op 31 mei en op 16 september. De storingen veroorzaakten hinder van het telefoniesysteem op de verkeersposten, waardoor het tijdelijk niet mogelijk was te communiceren met de machinisten. Beide storingen hadden een verschillende oorzaak maar de klantimpact was in beide gevallen aanzienlijk, omdat het treinverkeer een aantal uren heeft stilgelegen en hierdoor treinen geheel of gedeeltelijk niet hebben kunnen rijden. Het voorkomen van dergelijke storingen middels technische beheersmaatregelen blijft uiteraard onderdeel van onze processen.