De pagina ververst bij het selecteren van een onderwerp.

Sla artikel navigatie over.

Spoor- en stationsvernieuwingen

Spoorvernieuwingen

Om meer treinen te laten rijden, hebben we in 2021 veel spoorprojecten uitgevoerd. Er zijn voor zowel reizigers als goederenvervoer belangrijke stappen gezet om ruimte te bieden voor de ambitie van 30% meer spoorvervoer in 2030.

Extra capaciteit goederenvervoer

De oplevering van het 4 km lange Theemswegtracé in de Haven van Rotterdam vergroot de capaciteit van de Havenspoorlijn van 90 naar 230 treinen per dag omdat de Callandbrug uit het tracé is verdwenen. Deze brug moest meerdere malen per dag open om zeeschepen toe te laten tot de Brittaniëhaven. Dit project, een investering van zo’n €300 miljoen, is samen met het Havenbedrijf Rotterdam gerealiseerd. Tevens is in 2021 de nieuwe Botlekbrug in gebruik genomen voor het treinverkeer. De brug is gebouwd door Rijkswaterstaat en ProRail heeft de sporen gerealiseerd.
Ook zijn in de Haven, samen met het integrale projectteam goederen, veel infra-onderhoudsprojecten uitgevoerd op de corridor Zee – Zevenaar. Op het emplacement Waalhaven- zuid zijn tijdelijke blusvoorzieningen op orde gebracht zodat voor een deel van het emplacement het rangeren met gevaarlijke stoffen weer mogelijk is geworden.

Projecten voor reizigersvervoer

In 2021 vonden diverse bovenbouwvernieuwingen plaats (vervanging van de sporen, dwarsliggers en ballast) op trajecten zoals Zutphen, Nijmegen, Arnhem, Hengelo, Liempde, Eemland, Neerlands Midden en Apeldoorn. In Zevenbergen moest naast de bovenbouw ook de grond onder de baan verbeterd worden. In een 16-daagse buitendienststelling is de ondergrond over een lengte van 3,6 km versterkt.

De spoortunnels bij Schiphol krijgen de komende jaren (2022 tot 2025) zeer grootschalig onderhoud met een omvang van circa € 70 miljoen. De Schipholspoortunnel verwerkt in twee tunnelbuizen iets meer dan 52 treinen per uur en ongeveer 100.000 treinreizigers per dag; daarmee zijn de sporen op Schiphol één van de drukst bereden trajecten in Nederland. Was het onderhoud op traditionele wijze uitgevoerd, dan zou bijna 3.300 uur aan buitendienststellingen noodzakelijk zijn. Om de hinder te beperken is contact gezocht met Schiphol, reizigersorganisaties en NS en is ervoor gekozen om de aannemer in een zeer vroeg stadium te betrekken, om zodoende een optimale werkwijze met minimale hinder te bereiken. Omdat er nog veel onduidelijk was over de scope is daarvoor in 2021 een twee-fase contract aangegaan. Om ervoor te zorgen dat de beste aannemer geselecteerd kon worden, is onder meer getoetst op samenwerking, op duurzame initiatieven en op robuustheid van de onttrekkingen. Daarnaast zijn bij de aanbesteding afspraken gemaakt over uurtarieven en opslagen, zodat een groot deel van de totaalprijs vast lag.
In de spoortunnel van Delft is een snelheidsverhoging van 80 km naar 120 km gerealiseerd. De treinen rijden nu sneller en de dienstregeling is robuuster geworden. 

Er is ook veel extra capaciteit gecreëerd voor het opstellen, reinigen en klein onderhoud van reizigerstreinen. In het kader van het Programma Hoogfrequent Spoor is het behandel- en opstelterrein op het Emplacement Eindhoven (naast Eindhoven Centraal) fors uitgebreid en opgewaardeerd. Het aantal treinstellen dat vervoerders op Emplacement Eindhoven voortaan kunnen reinigen en opstellen is met 92 verhoogd. Het behandel- en opstelterrein heeft nu een efficiënter ontwerp en om te voldoen aan de Arbonormen zijn onder meer de serviceperrons verlaagd. Daarnaast zorgen geluidsschermen er voortaan voor dat omwonenden minder geluidsoverlast hebben van nachtelijke treinbewegingen. De geluidsschermen zijn, vooruitlopend op de verbouwing van het behandel- en opstelterrein al neergezet ter voorkoming van overlast tijdens de bouw. Ook in Arnhem is aanvullende opstelcapaciteit bijgebouwd.

Om de groei van het treinverkeer voor omwonenden zonder overlast te kunnen realiseren, zijn op de Brabantroute (bij Dorst) op een overweg trillingsmaatregelen genomen. Na realisatie is er een ervaringsonderzoek uitgezet onder de bewoners. Uit dit onderzoek met 12 respondenten bleek dat zij veel minder hinder ondervinden na de aanleg van deze zogeheten STRAIL-overweg.
 
Door de wijziging van de spoorlay-out op Arnhem CS kunnen er extra treinen halteren. De groei van zowel de regionale treinen als de invoering van de tienminutentrein tussen Schiphol en Nijmegen heeft hiermee ruimte gekregen.

In Zandvoort zijn alle uitbreidingen aan het station en de energievoorziening voldoende gebleken om het treinverkeer en alle reizigers tijdens de Dutch Grand Prix goed en veilig af te handelen. Door het goede verloop van het F1 weekend is gebleken dat we drukke stranddagen en een F1 heel goed aan kunnen.

Het programma PHS vordert gestaag en het merendeel van de projecten bevindt zich nu in de realisatiefase. Het doel van het programma om op belangrijke corridors elke tien minuten een trein te laten rijden wordt steeds verder uitgebreid. Na Amsterdam – Eindhoven rijdt er nu ook op de lijn Rotterdam-Schiphol-Arnhem iedere 10 minuten een intercitytrein.

De ombouw van emplacement Geldermalsen is gereed en ook de ombouw van het knooppunt Zwolle is afgerond. Beide projecten zijn vanwege omvang en complexiteit via alliantiecontracten tot stand gebracht. De realisatie van deze projecten heeft meerdere jaren in beslag genomen met meerdaagse buitendienststellingen tijdens de vakantieperiodes.

In de ruit Amsterdam zijn veel grote projecten onderhanden. Het project Zuidasdok is blikvanger en van invloed op de planning van andere projecten in en rondom Amsterdam, zoals de PHS-projecten Amsterdam en Amsterdam-Alkmaar.

Als onderdeel van de spoorverdubbeling tussen Rijswijk en Delft Campus is het vernieuwde station Delft Campus in gebruik genomen. Op het station is een iconische perronkap geplaatst, bestaande uit zonnepanelen. De panelen zorgen voor de volledige energievoorziening van het hele station. Daarmee is Delft Campus het eerste energieneutrale station van Nederland.

Tennet werkt in Nederland hard aan het opwaarderen en uitbreiden van het hoogspanningsnet voor de energietransitie. De spoorbaan moet aangepast worden om de beveiliging goed te laten functioneren met de grotere elektromagnetische velden. In Zeeland is een eerste project gestart waar een nieuwe hoogspanningsroute langs het spoor wordt gebouwd. De komende jaren zullen op tientallen plaatsen in afstemming met Tennet maatregelen worden genomen.

In de gemeente Steenwijkerland is een brug over het spoor bij Witte Paarden vervangen. De nieuwe brug is volledig duurzaam, circulair en zonder reizigershinder ontworpen en gebouwd. De bouw was zo georganiseerd dat er geen treinvrije periode is geweest en er alleen tijdens de al voor onderhoud beschikbare uren gewerkt werd. Er is dus geen extra hinder voor reizigers en goederentreinen veroorzaakt. De brug is als eerste spoorbrug vernoemd naar een omgekomen veteraan. Wij mogen nooit vergeten hoe belangrijk het werk is dat onze veteranen voor vrede en veiligheid verrichtten. Onder dit motto zullen landelijk circa 40 bruggen en viaducten vernoemd worden naar omgekomen militairen.

De brug over het Hollandsch Diep van de Hoge Snelheids Lijn heeft windschermen gekregen zodat het treinverkeer minder gevoelig is voor harde wind. Over een afstand van 2895 meter zijn ruim 1500 panelen geplaatst. Daarvoor waren ongeveer 60.000 bouten, moeren en ringen, 4 kilometer aan rubber profielen en 600 ton staal nodig. Treinen kunnen nu zelfs bij windkracht 7 tot 8 (stormachtig) op normale snelheid over de HSL rijden. En dat scheelt veel reizigershinder.

Ook in 2021 is er hard gewerkt om de veiligheid op overwegen te vergroten. De helft van alle 180 openbare niet actief beveiligde overwegen (NABO’s) is nu beveiligd, opgeheven of vervangen door een brug of onderdoorgang. Daarnaast zijn er grote onderdoorgangen opgeleverd op de Contactweg in Amsterdam, de Ouddiemerlaan in Diemen en Rijksweg Noord in Elst. Tussen Arnhem en Nijmegen zijn nu alle gelijkvloerse kruisingen vervangen: dat maakt meer treinverkeer mogelijk en zowel het wegverkeer als de treinen kunnen zonder hinder veilig kruisen. Om het nieuw geïdentificeerde ontruimingsrisico zwaar verkeer (specifiek voor NABO’s) te mitigeren, zijn we gestart met het aanpakken van de NABO’s waar dit risico het grootst is. We merken een grote bereidheid bij rechthebbenden om tot een robuuste aanpak te komen. Tevens worden diverse maatregelen uitgevoerd om dichtligtijden te verkorten.

Stationsvernieuwingen

In 2021 hebben we gewerkt aan verbetering van de stations, samen met alle stakeholders zoals vervoerders, NS Stations, gemeentes en provincies. We hebben de lokale gemeenschap rond een aantal kleinere stations afgelopen jaar meer betrokken bij de start van het programma ‘maatschappelijke initiatieven rond stations’. De stationsbelevingsmonitor, die de tevredenheid van reizigers op onze stations meet, is afgelopen jaar wederom hoger dan het voorgaande jaar met een score van 7,3. Bron: stationsbelevingsmonitor jaarcijfers 2021.

Vernieuwde stations

De stations Rotterdam Noord, Arnhem Velperpoort en Castricum zijn vernieuwd en het verbouwde station Amsterdam Amstel is weer in gebruik: De stationshal is opgeknapt en er is een nieuw tram-en busstation plus een fietskelder voor 3.500 plekken aangelegd. Bij het station Gorinchem is een reizigerstunnel geplaatst en station Heemskerk is heringericht. Het in 2020 geopende station in Assen is in de prijzen gevallen bij de BNA-verkiezing Beste Gebouw van het Jaar 2021. Het ontwerp in de Drentse hoofdstad kreeg de publieksprijs. Op de stations Utrecht Centraal, Schiphol en Leiden Centraal zijn voor de reizigers XL-infoschermen geplaatst.

Karakteristieke, vaak monumentale perronkappen worden zorgvuldig gerestaureerd en geschikt gemaakt voor de komende 100 jaar. In 2021 werkten we aan de perronkappen in Groningen, Leeuwarden en Harlingen. De renovatie van de kappen op de stations Alkmaar, Nijmegen, Middelburg en Zandvoort is in voorbereiding. 

Op 22 stations zijn de perrons vernieuwd via het ProRail Perron Programma (PPP). Op de zogeheten Kolenlijn in Limburg zijn op de stations Nuth, Schinnen, Spaubeek, Hoensbroek en Geleen-Oost de vernieuwingswerkzaamheden binnen één week uitgevoerd.

Eind 2021 zijn op alle stations AED’s (Automatische Externe Defibrillatoren) geplaatst. Deze AED’s zijn aangesloten op het burgerhulpverlenersnetwerk van HartslagNu en daarmee openbaar beschikbaar voor burgerhulpverleners die ingezet kunnen worden op de stations en in de wijken daaromheen.

Station Sappermeer Oost opgeheven

Eind 2021 heeft ProRail een totaal aantal stations van 398, één station minder dan eind 2020. De mutatie betreft station Sappemeer Oost, waar sinds 13 december 2020 geen treinen meer stoppen. Dit station is in 2020 vervallen om de extra sneltreinen tussen Groningen en Winschoten te kunnen laten rijden. Eind 2020 is dan ook gestart met de ontmanteling van het station, in oktober 2021 is dit afgerond.

Programma Fietsparkeren

De fietsenstalling in Gouda is uitgebreid van 600 naar 2.000 stallingsplaatsen en in 2022 komen daar nog eens 1.150 plaatsen bij. Op station Dordrecht breiden we de fietsenstalling uit van 718 naar 2.011 stallingsplaatsen. Met deze uitbreiding zal dit een geheel circulaire fietsenstalling worden, voorzien van zonnepanelen en gerealiseerd met circulaire materialen. Verder zijn vorig jaar ook fietsenstallingen gebouwd op de stations Sneek, Zwolle, Rotterdam Provenierszijde, Naarden-Bussum, Tilburg en Rijssen.

Programma toegankelijkheid

Op twaalf stations zijn in 2021 hellingbanen aangelegd of vernieuwd en op vier
 stations zijn liften geplaatst. Ook hebben we op twintig stations de perrons op hoogte gebracht voor een gelijkvloerse instap in de trein. In 2021 zijn vanuit dit programma 29 stations ook op andere manieren toegankelijker gemaakt waardoor het totaal aantal toegankelijke stations op 330 is gekomen.

Brandveiligheid

In 2021 is de brandveiligheid van elektrische fietsen in fietsenstallingen en de brandveiligheid van zonnepanelen op stations onderzocht door het Instituut Fysieke Veiligheid. De bevindingen worden meegenomen om de brandveiligheid van zonnepanelen te verbeteren. Voor de brandveiligheid van elektrische fietsen is aanvullend onderzoek nodig, omdat daar nog weinig over bekend is. Het vervolgonderzoek start in 2022. Ondertussen loopt wel een pilot met elektrische fietsen van Arriva en start in 2022 een nieuwe pilot met elektrische fietsen van NS.

Duurzaamheid

Het ProRail Perron Programma (PPP) heeft in 2021 de ProRail duurzaamheidsprijs gewonnen, onder meer door het gebruik van gerecyclede tegels bij perronvernieuwingsprojecten. Op de stations Alkmaar Noord en Almere Centrum zijn zonnepanelen geplaatst en we zijn begonnen met de aanbesteding van de 1e tranche zonnepanelen op de locaties Barendrecht, Den Helder, Enschede, Tilburg Reeshof en Voorburg. Verder worden zo’n 40 projecten onderzocht of er mogelijkheden voor energieopwekking door zonnepanelen mogelijk is. Het Programma Verlichting Landelijk (PVL) heeft op 75 stations ledverlichting aangebracht en men is begonnen met het plaatsen van dit type verlichting op de laatste 100 stations. Op 24 stations zijn dubbele afvalbakken geplaatst, waardoor afvalscheiding mogelijk wordt.

Onze aanpak duurzaam werken speelt een belangrijke rol bij onze projecten. Daarom hebben we vorig jaar het Inspiratielab ontwikkeld, een online platform waar duurzame projecten op één centrale plek zijn verzameld en waar ideeën en best-practices beschikbaar zijn voor projectteams voor het verduurzamen van hun projecten.

Toekomstbeeld OV-ketens en knopen

Dit jaar is in samenwerking met betrokken stakeholders gewerkt aan een actieagenda OV-knooppunten. In deze actieagenda zijn de invulling van de governance en de datagedreven ontwikkeling van knooppunten nader uitgewerkt en zijn focusknooppunten aangewezen. Deze knooppunten zijn bepaald na een verdere uitdieping van de knooppuntinventarisatie samen met onder andere gemeenten, provincies en NS Stations en in afstemming met de netwerkuitwerking Toekomstbeeld OV (TBOV).

Stationsagenda, samenwerking ProRail, het ministerie en NS Stations

In 2020 heeft het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat bij het voorstel voor de hoofdlijnen van het integrale marktordeningsbesluit vastgesteld dat de afweging van publieke (en andere) belangen op stations meer integraal aangepakt kan worden. Het ministerie zal hiertoe in samenwerking met ProRail, NS Stations, vervoerders en overige stakeholders een Stationsagenda opstellen met ambities voor de ontwikkeling van stations op de langere termijn. In 2021 is gestart met een enquête onder stakeholders. Met hen zijn we in gesprek gegaan over vier thema’s: het station als begin- en eindpunt van de reis, het station als multimodaal knooppunt, het station als bestemming en het station als verbinder in zijn omgeving. Deze vier thema’s zijn in 2021 verder uitgewerkt. De verwachting is dat deze Stationsagenda in 2022 door het ministerie wordt opgeleverd. 

Programma Hoogfrequent Spoorvervoer / Spoor naar morgen

Stap voor stap naar een bereikbare en duurzame toekomst

Treinreizigers willen vlot en veilig hun bestemming bereiken. Ook de goederenvervoerder ziet graag dat goederen op tijd en probleemloos op hun reisdoel aankomen. Daarom werkt ProRail dagelijks aan een bereikbaar Nederland, met betrouwbare reistijden. Dat is belangrijk voor de individuele reiziger en van wezenlijk belang voor de hele Nederlandse transporteconomie.

Stapsgewijs meer treinen per dag

We werken steeds vaker vanuit huis. Behoren drukke treinen en levendige perrons daarmee tot het verleden? De huidige prognoses laten zien dat de vraag naar spoormobiliteit de komende jaren weer toeneemt. Met het Programma Hoogfrequent Spoorvervoer blijven we effectief en gericht inspelen op de behoefte aan OV-bereikbaarheid. Door gerichte investeringen en slimme technische oplossingen benutten we het spoor optimaal. Met deze aanpak maken we het stapsgewijs mogelijk dat er rond 2029 aanzienlijk meer treinen per dag kunnen rijden. Dat alles met respect voor de omgeving en oog voor de stedelijke en landelijke inpassing.

Grote stappen in 2021

De impact van COVID-19 op de voortgang van de projecten is mede door de inspanningen van de betrokken ingenieursbureaus, aannemers en ProRail-medewerkers beperkt gebleven. Voorbeelden hiervan zijn het project Geldermalsen, Rijswijk-Rotterdam, het Tracébesluit Amsterdam Centraal en de Ontwerp-Tracébesluiten Alkmaar-Amsterdam en Nijmegen.

Een aantal grote onderdelen van PHS staat aan de vooravond van realisatie. Meerdere aanbestedingen worden doorlopen en bij Eindhoven is een eerste module werkzaamheden aan het opstelterrein afgerond. Met de provincie Noord-Brabant en gemeente Vught zijn de bestuurlijke afspraken omtrent het project Den Bosch-Vught vastgelegd. Hierdoor kon het MIRT3-besluit voor Vught worden genomen. Ook voor de projecten Amsterdam Centraal, de Meterenboog, geluidschermen Bloemendalerpolder en Almere Oostvaarders is het MIRT 3-besluit genomen.

Tussen oktober en december hebben NS en ProRail veertien woensdagen achtereen de tienminutentrein Rotterdam-Den Haag-Schiphol en Schiphol-Nijmegen uitvoerig getest. Met het opnemen van de tienminutendienst in de dienstregeling van 2022 op de verbinding Rotterdam, Schiphol en Arnhem is een belangrijke stap naar een bereikbare en duurzame toekomst gezet.