Terugblik en bijeenkomsten Raad

2019

ProRail blijft ook in 2019 één van de best presterende infrabeheerders van Europa. ProRail overtrof met haar stakeholders de goede prestaties van vorige jaren. Een historisch hoog niveau van prestaties bij een toenemend aantal reizigers. De Raad complimenteert ProRail met, en bedankt de medewerkers voor, het behalen van alle KPI’s in 2019, met uitzondering van de KPI Klantoordeel goederenvervoerders. Uiteraard was dit alleen mogelijk mede dankzij de goede prestaties van haar ketenpartners. De Raad waardeert de initiatieven van de RvB om de goede prestaties te behouden of uit te bouwen. Het beeld is evenwel dat het maximale uit het huidige systeem wordt gehaald. De Raad ondersteunt de initiatieven om integraal te sturen op prestaties en grotere aandacht voor vervoerscapaciteit.

Voor goederen is het beeld tweeledig. De groei van het spoorgoederenvervoer in 2018 zette door in 2019. Het aantal goederentreinen op de grensovergangen naar Duitsland was het hoogste ooit. Tegelijkertijd kende het spoor in de haven van Rotterdam in 2019 tekortkomingen op een aantal emplacementen. Hierdoor heeft de sector niet optimaal kunnen presteren. De goederenvervoerders waarderen ProRail dit jaar dan ook minder hoog.

De Raad benadrukt dat veiligheid op het spoor een belangrijk aandachtspunt blijft met name wat betreft STS-passages (Stop Tonend Sein), overwegongevallen en arbeidsveiligheid. ProRail behoudt in 2019 haar niveau 4 op de Veiligheidsladder. Om op dat niveau te blijven en de veiligheidscultuur te verbeteren blijven inspanningen onverkort nodig.

Raad van Bestuur

In maart 2019 werd Pier Eringa herbenoemd als CEO van ProRail. Hij is op 5 juli 2019 teruggetreden als bestuurder en vertrok per 1 september 2019 naar Transdev. De Raad van Commissarissen dankt de heer Eringa voor zijn inzet in de afgelopen jaren. Hij was een drijvende kracht bij het creëren van een nieuw elan voor en zichtbaarheid van ProRail.

Na het vertrek van Pier Eringa heeft John Voppen de CEO-positie tijdelijk ingevuld. Op 1 december 2019 is hij tot CEO benoemd. Ans Rietstra is per die datum benoemd tot COO en Hans van Leeuwen is herbenoemd als CFO.

De procedure voor de aanstelling van de RvB-leden is gestart aan de hand van een profielschets die door de Raad en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat samen werd opgesteld en die rekening houdt met zowel de huidige structuur van ProRail als de voorgenomen nieuwe structuur als zbo die voorzien is te starten op 1 januari 2021. Het selectieproces en de gemaakte keuzes zijn met het oog op het zbo-schap in samenwerking met het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat gedaan, omdat het de bedoeling is dat de huidige RvB-leden ook bestuurders zullen worden van het zbo ProRail. Ook de ExCo en de OR zijn bij het selectieproces betrokken. De ExCo is gevraagd duidelijk te maken welk type bestuurder passend is bij ProRail en de opgave waar ProRail voor staat en was nauw betrokken bij en in het selectieproces. De ondernemingsraad van ProRail heeft in het benoemingstraject ten volle gebruik kunnen maken van zijn adviesrecht. De RvC kijkt positief terug op een constructieve samenwerking met het ministerie, de OR en de ExCo.

De Raad van Commissarissen ziet in deze, volledig uit interne kandidaten benoemde, nieuwe RvB een blijk van vertrouwen van de aandeelhouder. Er is vertrouwen dat deze RvB op een goede wijze leiding zal geven aan het huidige ProRail en straks aan ProRail als zbo. De Raad is ervan overtuigd dat de RvB zijn kritische en zelfstandige rol vasthoudt en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en andere partijen proactief blijft adviseren over spoorzaken en ontwikkelingen in de mobiliteit.

Raad

In 2019 heeft een aantal wisselingen in de Raad plaatsgevonden. Op 24 januari 2019 is de heer Timmermans tussentijds teruggetreden in verband met zijn nieuwe functie (als CEO van DB Cargo GmbH) die conflicterend kan zijn met zijn (neven)functie als Raad-lid bij ProRail. Naar aanleiding van dit vertrek heeft de Raad de vacature opengesteld voor een Raad-lid met een financieel profiel. De heer Romme is per 1 september 2019 toegetreden tot de Raad op basis van dit profiel. Per 31 januari 2019 is de zittingstermijn van de heer Kooijman geëindigd. In zijn plaats is de heer Bercx op 18 april 2019 toegetreden tot de Raad, eveneens met een focus op HRM. Mevrouw Helthuis functioneert wegens het tussentijds terugtreden van de heer Kooijman per 12 april 2019 als vicevoorzitter van de Raad. De Raad is na deze wijzigingen compleet en naar het oordeel van de Raad evenwichtig samengesteld, zowel qua man/vrouw-verdeling als qua deskundigheid en competenties. De Raad is de heren Kooijman en Timmermans erkentelijk voor hun bijdrage aan de ontwikkeling van ProRail en bedankt hen voor hun inzet.

Implementatie strategie

Met Samenspel voor meer treinen heeft ProRail in 2019 gekozen voor een nieuwe manier van (samen) werken in de regio. Dit vloeit voort uit de nieuwe strategie Verbindt, Verbetert, Verduurzaamt. Met deze nieuwe manier van werken kiest ProRail voor een integrale en meer regionaal georiënteerde aanpak voor het ontwikkelproces. Daar waar het kan worden zaken regionaal opgepakt. Landelijke ontwikkelingen worden landelijk uitgewerkt en uitgevoerd. In 2020 wordt gestart met de uitvoering hiervan.

ERTMS en digitalisering

Op 17 mei 2019 heeft de ministerraad besloten tot invoering van ERTMS in Nederland. Hiermee is de planuitwerkingsfase na vijf jaar afgesloten en de realisatiefase gestart. Alle aspecten met betrekking tot de invoering van ERTMS zijn uitvoerig besproken in de Raad van Commissarissen. ProRail vervult twee rollen bij de realisatie. De coördinatierol voor het totale ERTMS programma ligt bij ProRail. Besluitvorming met betrekking tot het programma ERTMS ligt evenwel bij het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. De tweede rol is de eigen taak die ProRail heeft bij de implementatie van ERTMS en ziet op de aanpassing van haar infrastructuur en bedrijfsvoering.

De Programmadirectie ERTMS (PD) van ProRail vervult de coördinatierol binnen de sector. Normaliter ligt de coördinatietaak van dergelijke grote programma’s bij het Rijk. Het ministerie bepaalt wat de opdracht van het programma is (het “wat”) en ProRail voert deze uit (het “hoe”). Taken van de PD zijn onder andere: het in afstemming met uitvoerende partijen definiëren, afbakenen en toewijzen van projecten, het toepassen van technische en operationele innovaties en het geven van zwaarwegende adviezen aan het ministerie over financiële stromen tussen het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en uitvoerende partijen. Daarnaast coördineert de PD de samenwerking tussen de uitvoerende partijen; vervoerders, materieeleigenaren en de implementatie-organisatie van ProRail.

De implementatie van de eigen ProRail taak binnen ERTMS is belegd bij de afdeling Implementatie ERTMS ProRail (IEP). Dit omvat onder andere het binnen planning en budget realiseren van het ProRail aandeel in het programma, waaronder het aanpassen van de infrastructuur en ICT-systemen, het aanpassen van bedrijfsprocessen en het opleiden van gebruikers. Ook het inrichten van het beheer van ERTMS is belegd bij IEP.

De Raad heeft bijzondere aandacht besteed aan de rollen en verhoudingen tussen het ministerie, ProRail en de uitvoerende organisaties en wat daarvoor een passende governance is. Met de invoering van ERTMS wordt nogmaals benadrukt dat ProRail een omslag maakt richting een meer op IT gericht bedrijf. Dit vraagt een omslag in denken en doen binnen het bedrijf. Naar het oordeel van de Raad is hierin een versnelling nodig.

Strategisch personeelsbeleid

De veranderingen die op stapel staan door onder andere de druk op de mobiliteit, Samenspel voor meer treinen, samenstelling van het personeelsbestand en de omslag naar een IT intensieve organisatie vragen een meer strategisch personeelsbeleid voor de komende jaren. Op dit moment lopen er diverse initiatieven, maar de Raad heeft gevraagd om een verdere uitwerking hiervan snel ter hand te nemen. Strategisch personeelsbeleid blijft ook de komende jaren onderwerp van gesprek tussen de Raad en de RvB.

Prestatiegericht onderhoud

Er is goede voortgang geboekt met de uitvoering van het programma Prestatiegericht Onderhoud (PGO). De Raad complimenteert de RvB en de betrokken medewerkers hiermee. Hierin wordt in de contracten met aannemers voor kleinschalig onderhoud de nadruk gelegd op de prestaties van de infrastructuur (output) en niet op de uitgevoerde werkzaamheden (input). Eind 2019 waren alle gebieden in werking of aanbesteed via de PGO-methode. Hiermee heeft ProRail een nieuwe stap gezet in de verbetering van het kleinschalig onderhoud tegen lagere kosten.

Het beëindigen van de oudere PGO pilotcontracten heeft in 2019 veel aandacht gekregen van de RvB. Dit proces zal tot begin 2020 doorlopen. Het onafhankelijke marktconformiteitsonderzoek dat ProRail liet uitvoeren toonde aan dat de huidige monopsonistische marktstructuur voor spooronderhoud aandachtspunten oplevert voor ProRail als afnemende partij. Vanwege het feit dat aanbieders geen alternatieve afnemer(s) hebben, kan competitieve druk namelijk leiden tot voortdurende prijsdalingen, uiteindelijk tot onder het kostenniveau, waarbij kwaliteitsverlies van geleverde diensten kan optreden of aanbieders de markt verlaten. De volgende stap is daarom dat ProRail moet bepalen hoe zij in de toekomst dit proces verder wil verbeteren. Het grote aantal deelnemende partijen aan de marktconsultatie doorontwikkeling onderhoud biedt perspectief voor de langere termijn.

Omvorming ProRail tot zelfstandig bestuursorgaan (zbo)

Het kabinet heeft besloten om ProRail om te vormen van een B.V. naar een zbo. De Raad bewaakt het belang van de stakeholders en hecht grote waarde aan een ongestoorde voortzetting van de operatie van ProRail. Zo was er onder andere aandacht voor het voorkomen van hogere kosten voor stakeholders en het handhaven van de pensioenvoorziening van ProRail-medewerkers. De Raad waardeert het proces dat het afgelopen jaar met het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is doorlopen. Er is goed en veelvuldig overleg geweest. De continuïteit van ProRail, de arbeidsvoorwaarden van de medewerkers van ProRail en de belangen van de stakeholders zijn gewaarborgd. Aandachtspunten van de Raad zoals de vereiste onafhankelijkheid van ProRail op het gebied van essentiële functies en de privaatrechtelijke verhouding met spoorwegondernemingen zijn uitgewerkt door het gezamenlijke zbo programma. De Raad houdt ook in 2020 aandacht voor een goede implementatie van de veranderingen en de effecten voor de stakeholders.

Het jaar 2020 en Mobiliteitsgroei

Het jaar 2020 zal naar verwachting van de Raad in het teken staan van het handhaven van de goede prestaties, duurzaamheid, de samenwerking met de ketenpartners, de omvorming naar zbo, Europees treinvervoer en de uitwerking van Samenspel voor meer treinen. Daarbij blijft aandacht nodig voor de staat van de infrastructuur in relatie tot de beschikbare middelen voor reguliere dienstverlening en ambities. De Raad ziet dat ProRail de komende jaren aan de grenzen van het optimaliseren van het huidige systeem komt en daarmee aan de grenzen van steeds verbeterende prestaties. De Raad is van mening dat de verwachte groei de komende jaren wel gefaciliteerd kan worden, maar dat de prestatie bijvoorbeeld op het gebied van reizigerspunctualiteit onder druk kan komen te staan.

Lange termijn

Op de langere termijn van mobiliteitsontwikkelingen ziet de Raad veel kansen voor de trein en stations. Het optimaliseren van de huidige werkwijze geeft voor een deel het antwoord op de stijgende vraag. Vanuit de maatschappelijke opgave voor Nederland op het gebied van mobiliteit, ruimtelijke ordening en duurzaamheid is er meer nodig. Dit vraagt van ProRail en haar partners dat het systeem van treinverkeer verder ontwikkeld wordt. Hierbij valt te denken aan het scheiden van soorten treinverkeer, ERTMS en automatische treinen. Maar ook het beter verbinden van het treinverkeer met andere vormen van vervoer en infrastructuur. Voor een belangrijk deel is nog onbekend welke (investerings-) strategieën geëigend zijn, omdat er verschillende toekomstscenario’s denkbaar zijn. Wel is duidelijk dat bij al deze zaken een integrale aanpak nodig is, waarvoor door het Rijk voldoende middelen beschikbaar worden gemaakt.

Bijeenkomsten

In 2019 kwam de Raad bijeen in zeven vergaderingen. Twee daarvan stonden in het teken van de zbo-omvorming. Verder was er regelmatig contact tussen de voorzitter van de Raad en de voorzitter van de RvB en tussen de (overige) leden van de Raad en de RvB. De Raad-leden waren vrijwel altijd allemaal aanwezig. De Raad vergaderde tijdens de reguliere vergaderingen deels zonder de RvB. De besprekingen in de commissies van de Raad werden steeds teruggekoppeld tijdens de Raad-vergadering.

De Raad sprak in 2019, naast de eerdergenoemde onderwerpen, onder meer over:

  • Jaarstukken 2018;

  • Controleplan Deloitte;

  • Projecten;

  • Verantwoordelijkheidsverdeling stations;

  • Beheerplan en beheersubsidieaanvraag;

  • Middellange termijn investeringsopgaven;

  • Stations en nieuwe operationele afspraken;

  • Haven actualiteiten;

  • Investeringsagenda;

  • Goederen;

  • Koers verkeersleiding.

Met betrekking tot de investeringsvoorstellen zijn onder andere de volgende voorstellen behandeld:

  • Viersporigheid Schiedam;

  • Heerlen-Landgraaf;

  • Fietsparkeren;

  • FIVAT (ICT-project dat de netwerkcapaciteit vertienvoudigt);

  • Multimodale Knoop Schiphol;

  • Onderdoorgang Ouddiemerlaan;

  • ESGL; Extra sneltrein Groningen - Leeuwarden.

Per vergadering worden ook documenten ter kennisname aan de Raad gezonden door de RvB. Het betrof onder andere informatie over juridische zaken en risico’s, een regulier overzicht met de belangrijkste issues, de grondaankopen door ProRail, Brexit, beheerplan, compliance, het halfjaarrapport, stikstof, PFAS en overwegen.

Een aantal Raad-leden heeft in 2019 bijeenkomsten met de OR bijgewoond. Tevens is een aantal Raad-leden aanwezig geweest bij bijeenkomsten met leidinggevenden.

Bespreken eigen functioneren

In 2019 heeft de Raad een zelfevaluatie van de Raad over het jaar 2019 gedaan.

Functioneren RvB(-leden)

Het functioneren van de RvB-leden is in de eerste helft van 2019 besproken.

Onafhankelijkheid

De Raad is van mening dat hij in 2019 onafhankelijk heeft kunnen functioneren.

Mijn Verslag (0)