Geluid en trillingen

Omwonenden rond het spoor kunnen last hebben van het geluid of de trillingen van passerende treinen. Ook werkzaamheden aan het spoor kunnen geluid en trillingen veroorzaken. Ons doel is om het spoor zodanig te beheren dat er voor de omgeving zo min mogelijk geluids- en trillingshinder ontstaat.

Steeds meer stillere goederentreinen

Sinds 2005 moeten nieuwe goederenwagons aan strenge Europese geluidemissie-eisen voldoen. Met de Stimuleringsregeling Toename Stille Treinkilometers In Nederland stimuleren we sinds 2008 het ombouwen van bestaande goederenwagons, en sinds 2013 ook het rijden met stillere goederentreinen. Panteia heeft in opdracht van ProRail onderzoek gedaan, waaruit bleek dat in 2018 57% van de in Nederland ingezette goederenwagons geluidsarm was. Omdat er nog veel goederenwagons van vóór 2005 rondrijden, heeft de Europese Commissie in 2019 besloten dat per december 2024 op zogeheten stillere routes geen lawaaiige goederenwagens meer mogen rijden. Door deze maatregel, zo bleek eveneens uit onderzoek van Panteia, zal vanaf 2025 meer dan 95% van alle goederenwagens net zo stil zijn als modern reizigersmaterieel.

Naleving geluidproductieplafonds

ProRail heeft in 2019 het nalevingsverslag geluidproductieplafonds (gpp’s) over 2018 gepubliceerd. Een aantal locaties met een gpp-overschrijding is afdoende aangepakt, zoals op het baanvak Zutphen - Winterswijk. Er zijn ook enkele locaties met een overschrijding bijgekomen; dat zijn onder meer trajecten waar meer elektrische sprinters zijn gaan rijden. Het baanvak Zwolle-Wierden is daar een voorbeeld van. Uit eigen onderzoek in 2019 is gebleken dat deze sprinters structureel geluidsarmer zijn dan de oudere generatie. Op basis hiervan zal het wettelijke rekenvoorschrift aangepast worden en zal blijken dat er feitelijk geen overschrijdingen van de gpp’s optreden op een aantal van deze locaties, zoals het baanvak Zwolle-Wierden. Daarnaast zijn in 2019 op verzoek van ProRail de gpp’s van de baanvakken Zutphen-Hengelo en Oldenzaal–grens gewijzigd.

Meerjarenprogramma Geluidsanering

In het Meerjarenprogramma Geluidsanering (MJPG) werken het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Rijkswaterstaat en ProRail samen aan het terugdringen van geluidsoverlast langs rijkswegen en hoofdspoorwegen. Onze doelstellingen voor meer en snellere treinen vragen om een zorgvuldige inpassing voor de omwonenden. In ieder nieuw project wordt dit standaard meegenomen. In het MJPG worden ook bestaande situaties aangepast. Na een landelijke inventarisatie en prioritering op weg- en spoorprojecten heeft het MJPG akkoord gekregen om, naast de reeds ontvangen subsidiebeschikkingen van zo’n EUR 23 miljoen, in circa 37 gemeenten de hoogst belaste locaties te onderzoeken en in procedure te brengen. De kosten van de voorziene maatregelen - raildempers, schermen en gevelmaatregelen - worden geschat op maximaal EUR 102 miljoen. Na afronding in 2019 van de akoestische onderzoeken voor deze gemeenten zijn concrete geluidmaatregelen in kaart gebracht. Begin 2020 worden de saneringsplannen voor deze gemeenten ingediend voor besluitvorming door de bewindspersonen van het ministarie. Op verzoek van het ministerie en vooruitlopend op deze besluitvorming heeft ProRail de versnelde aanleg van raildempers op de Brabantroute afgerond.

Uitvoeringsprogramma Geluid Emplacementen

Binnen het Uitvoeringsprogramma Geluid op Emplacementen worden bij circa honderd emplacementen maatregelen getroffen. Op de emplacementen in Venlo, Heerlen en Dordrecht worden geluidsmaatregelen onderzocht.

Aanpak booggeluid

ProRail en NS werkten in 2019 aan de voorbereiding van een grootschalige proef voor de inzet van wiel-railconditionering (WRC) op FLIRT-treinen (NS-sprinters). Deze proef zal in 2020 in het zuiden van het land plaatsvinden. Toepassing van WRC wordt gezien als dé structurele aanpak van booggeluid, het piepende geluid van treinwielen in bochten. Ook andere potentiële voordelen voor de spoorsector worden daarbij onderzocht, zoals de aanpak van de blaadjesproblemen in de herfst.

Minigeluidsschermen

ProRail heeft in 2019 een methode voor lokale afweging van de mogelijkheden voor plaatsing van minigeluidsschermen dicht bij het spoor vastgesteld. Die methode hebben we mede op basis van een proef in Hilversum ontwikkeld.

Innovatieagenda bronaanpak spoortrillingen

Op verzoek van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft ProRail in 2019 in samenwerking met diverse kennisinstellingen een innovatieagenda opgesteld voor de bronaanpak van spoortrillingen. ProRail streeft naar meer kennis over het ontstaan van trillingen om de effecten van veranderingen en interventies beter te kunnen voorspellen. Daarnaast wil ProRail proefprojecten uitvoeren om de effecten van technische maatregelen, zoals under sleeper pads, en van de aanpak van degeneratie van bijvoorbeeld de rondheid van wielen en de spoorligging te onderzoeken.

Op de Brabantroute heeft ProRail het effect van de toepassing van zogenaamde Shimlifts bij Harmelen-overwegen onderzocht. Dat zijn een soort wiggetjes tussen de spoorstaven en de dwarsliggers. Met name de tijdelijke inzet van zogenaamde TRAXX-locomotieven door NS bleek sinds 2017 bij deze overwegen veel overlast te veroorzaken. Het effect van de Shimlifts bleek wel meetbaar maar voor omwonenden onvoldoende merkbaar. Eind 2019 is NS gestart met een proef om de overlast met een lagere rijsnelheid te verminderen.

Afhandeling claims van schade aan gebouwen langs het spoor

Voor de afhandeling van claims van schade aan gebouwen die in verband wordt gebracht met spoortrillingen heeft ProRail in 2019 TNO gecontracteerd om hun protocol te actualiseren. Op basis hiervan kan ProRail besluiten om een claim af te wijzen of om nader onderzoek in woningen uit te laten voeren naar het causale verband tussen spoortrillingen en de geconstateerde schade.

Voor meer informatie over deze thema’s: www.prorail.nl/geluid en www.prorail.nl/trillingen.

Mijn Verslag (0)