Duurzaam spoor

Het spoor is één van de duurzaamste vormen van vervoer. Afgezien van fietsen en lopen is geen manier van transport zo energiezuinig en heeft geen manier van transport zo’n lage CO2-uitstoot. Ook neemt het spoor relatief weinig ruimte in en heeft het een sterk positieve invloed op bereikbaarheid en mobiliteit.

Terugkijkend op 2017 kunnen we concluderen dat ProRail op veel fronten goed op koers ligt met het bereiken van zijn duurzaamheidsdoelstellingen. Begin 2017 konden we vaststellen dat we de besparingsopgave van gemiddeld 2% per jaar over de vorige EEP-periode (Energie Efficiëntie Plan 2011-2016) hebben behaald. In 2017 hebben we een nieuw plan voor de periode 2017-2020 afgerond. Veel besparingsmaatregelen zijn inmiddels in uitvoering, maar de opstart vergde soms meer tijd en inspanning dan verwacht, waardoor we in dit eerste jaar van de nieuwe EEP-periode niet de beoogde besparing van 2% hebben gehaald. We verwachten de achterstand de komende jaren in te kunnen lopen. Voor andere belangrijke onderdelen van het duurzaamheidsbeleid, zoals de energietransitie, CO2, natuurwaarden en geluid hebben we onze gestelde jaardoelen wel behaald. Ook is het aantal projecten dat de aanpak duurzaam werken uit de Green Deal Duurzaam GWW toepast flink gestegen.

Energie

Energiebesparing

Belangrijk onderdeel uit het besparingsplan voor 2017 betrof het verduurzamen van onze stationsverlichting. In 2017 heeft ProRail overeenkomsten gesloten met leveranciers van led-armaturen waarmee tot 2020 alle verouderde verlichting op 400 stations wordt vervangen door led-verlichting. Waar mogelijk wordt tevens een slim systeem aangelegd dat de verlichting dimt als geen reizigers aanwezig zijn. Naast energiebesparing leidt het gebruik van led ook tot een verbetering van de lichtkwaliteit.

Energietransitie

ProRail is goed op weg om volledig over te stappen op het gebruik van duurzame energie. Begin 2017 zijn NS en ProRail voor het verwarmen van stations, wachtruimtes, kantoorgebouwen en wissels overgestapt op groen gas van Essent. Samen dringen we daarmee de CO2-uitstoot terug en geven we een impuls aan de groei en ontwikkeling van de groen gasproductie in Nederland. Het gas dat ProRail in 2017 heeft ingekocht is naar verwachting voor ongeveer 25% duurzaam geproduceerd. In de komende jaren neemt dit percentage toe, tot 100% in 2020. Daarnaast wekken we ook steeds meer energie zelf op. Door de ingebruikname van 1.900 zonnepanelen op de perronoverkapping van station Eindhoven kunnen we op dat station voor ca. 60% zelf in onze energiebehoefte voorzien. Onze totale ‘productiecapaciteit’ is hiermee toegenomen tot 0,9 GWh, hetgeen overeenkomt met het verbruik van ruim 250 huishoudens. In 2017 hebben we het ‘Programma duurzame energieopwekking’ opgezet, een ‘roadmap’ gericht op 100% eigen opwekking van ons elektriciteitsverbruik op eigen assets in 2030.

In het kader van het ‘Petaplan’ initiatief van de coalitie Groene Netten is ProRail samen met Rijkswaterstaat gestart met een verkenning van de mogelijkheden van energieopwekking op delen van ons beheergebied. ProRail is trekker van het onderzoek bij knooppunt Deil.

Circulair materiaalgebruik

Onze ambitie is: we hergebruiken ons afval, gaan zuinig om met materialen en stimuleren de ontwikkeling van duurzamere alternatieven. ProRail wil gaan werken volgens de methode van ‘cradle-to-cradle’ en bij het ontwerpen al rekening te houden met mogelijkheden van hergebruik van de toegepaste materialen. Enkele mooie praktijkvoorbeelden uit 2017:

  • Voor de aanleg van extra trappen op station Nijmegen Heyendaal is gebruik gemaakt van de oude trappen van station Delft.

  • In Utrecht zijn 23 wissels vervangen door wissels die eerder op Utrecht Centraal waren weggehaald en gereviseerd.

  • ProRail heeft in 2017 bijgedragen aan het nationaal betonakkoord dat naar verwachting begin 2018 wordt getekend. Dit is een initiatief van publieke en private organisaties om de betonketen te verduurzamen. Omdat beton een flink deel van onze CO2-uitstoot bepaalt, gaan we de markt stimuleren om steeds duurzamere betonsoorten te gebruiken.

  • In Blerick zijn voor het eerst (als proef) duurzame perrontegels toegepast. Deze tegels zijn beoordeeld volgens het ‘cradle-to-cradle’ principe, en onderscheiden door het Nationaal Duurzaamheid Instituut met het Circulair Ondernemen Keurmerk zilver’.

In 2017 hebben we opnieuw een dominantieanalyse uitgevoerd. Dat heeft ons nieuwe inzichten opgeleverd omtrent de invloed van het materiaal- en energiegebruik (in de keten) op de CO2-emissies. Meest bepalend blijkt het ‘voertuig- en materieelgebruik’ van onze aannemers te zijn. Opvallend is daarnaast de relatief grote invloed van de hekwerken ter afscherming van het spoor.

CO2-voetafdruk

In de loop van 2017 hebben we de CO2-voetafdruk over 2016 gepubliceerd. De CO2-emissie als gevolg van ons energieverbruik bleef op een vergelijkbaar niveau als in 2015 (ca. 13 kton). De prognose voor 2017 e.v. is dat deze verder zal dalen als gevolg van de inkoop van groen gas en energie-eisen in het nieuwe leasecontract voor het wagenpark, dat in 2018 wordt aanbesteed. We koersen daarmee richting de doelstelling van max. 10 kton in 2020.

Natuurwaarden

In 2017 zijn ecologen gestart met veldinventarisaties om natuurwaarden in onze spoorbermen te inventariseren. Inmiddels is ca. 20% van onze bermen in kaart gebracht; in 2020 moet dit voor al onze bermen, ca. 3.500 km in totaal, het geval zijn. Dit levert inzicht op in de mogelijkheden voor duurzaam bermbeheer. Daarnaast onderzoeken we hoe we het groenonderhoud via de PGO-contracten kunnen verduurzamen. De Dag van de Openbare Ruimte (27 september) hebben we benut om met groenaannemers in gesprek te gaan en hen uit te nodigen met ideeën over duurzaam bermbeheer te komen. Als eerste stap zijn in 2017 de bermspecificaties voor de aanbesteding van het PGO-contract Zee-Zevenaar (Betuweroute) geoptimaliseerd.

Het Meerjarenprogramma Ontsnippering (MJPO) heeft tot doel bestaande knelpunten tussen rijksinfrastructuur en natuur op te lossen. Dit gebeurt door de aanleg van kleine en grote faunavoorzieningen die natuurgebieden weer met elkaar verbinden en de leefgebieden van dieren vergroten. Het MJPO valt onder verantwoordelijkheid van het ministerie Infrastructuur en Waterstaat. ProRail lost de spoorse knelpunten op en draagt op die manier bij aan de uitvoering van dit programma. In totaal hebben we nu 27 van de 77 knelpunten tussen spoorwegen en natuur opgeheven. Enkele sprekende projecten die we in 2017 hebben gerealiseerd zijn:

  • Realisatie van faunapassage Kootwijkerzand over de snelweg A1 en onder de spoorlijn Amersfoort-Apeldoorn.

  • Boring van een kleine faunabuis in Bunnik; dit moment is door de aannemer en ProRail
    aangegrepen om ter plekke een kennisevenement te organiseren over wat er komt kijken bij het boren onder in dienst zijnde sporen.

Duurzaam werken

Begin 2017 heeft ProRail, samen met veel partijen in de spoor-, grond-, weg- en waterbouwsector, de Green Deal Duurzaam GWW 2.0 ondertekend. Deze borduurt voort op de eerste Green Deal uit 2013, en is er op gericht dat in 2020 alle relevante GWW-projecten één systematische werkwijze toepassen en een uniform instrumentarium hanteren voor verduurzaming van projecten. Uitdaging voor ProRail is om deze Aanpak Duurzaam Werken vanaf 2020 vast bestanddeel te maken van al onze projecten, en de behaalde resultaten te monitoren. We zijn op de goede weg: sinds de start in 2013 is duurzaamheid steeds vaker onderdeel van spoorinfra- en stationsprojecten. In 2017 is het aantal projecten dat werkt volgens de Aanpak Duurzaam Werken toegenomen van 42 naar 100. In deze projecten stellen we samen met onze stakeholders de duurzaamheidsambities op, en betrekken al in een vroeg stadium ook de ingenieursbureaus daarbij. Aannemers stimuleren we tot duurzame oplossingen met BPKV-criteria[1] in aanbestedingen.

In 2016 zijn we binnen de ProRail-kantoren gestart met het gescheiden inzamelen van afval. Dit blijkt succesvol. In 2017 is per maand ca. 50% minder restafval afgevoerd dan in 2016.

  • 1 Beste Prijs-Kwaliteit Verhouding, voorheen EMVI (Economisch Meest Voordelige Inschrijving)

Mijn Verslag (1)