Duurzaam spoor

ProRail heeft in 2018 opnieuw een deel van het gasverbruik verduurzaamd en onze plannen voor grootschalige opwekking van energie krijgen steeds meer vorm. Wij willen in 2030 ons elektriciteitsverbruik volledig opwekken via onze eigen activa. In 2018 hebben we ons vooral geconcentreerd op potentiële locaties voor energieopwekking en op verkenning van de randvoorwaarden. Op het gebied van circulair materiaalgebruik hebben we enkele besluiten genomen die de markt hebben gestimuleerd om met duurzamere uitvoeringsmelthoden en materialen te komen. Daarbij ligt de nadruk op materialen waarmee ProRail, gelet op volumes en klimaatimpact, een wezenlijke bijdrage kan leveren aan een duurzamere omgeving.

Nadat we de afgelopen jaren vooral met de bouw van natuurbruggen en andere faunavoorzieningen hebben bijgedragen aan biodiversiteit, hebben we in 2018 de eerste stappen gezet om dit ook in het beheer en onderhoud te gaan doen. Bij de aanbesteding van het onderhoud in Limburg zijn voor het eerst groenbeheerspecificaties in het contract met de aannemer opgenomen die moeten leiden tot behoud en ontwikkeling van natuurwaarden in spoorbermen.

In 2018 hebben we duurzaamheid ook in onze kantooromgeving vormgegeven en de medewerkers meer bewust gemaakt van hun eigen rol en betrokkenheid bij onze strategische doelstelling ‘Verduurzaamt’. Zo hebben we tijdens de nationale energieweek (8-12 oktober) diverse activiteiten georganiseerd voor collega’s om aandacht te vragen voor energie besparen en opwekken (o.a. TED-talk, energiefietswedstrijd, workshop ‘bouw je eigen zonnepaneel’). Ook hebben we gedurende het jaar via onze interne site gecommuniceerd over diverse duurzaamheidsinitiatieven, lunchlezingen verzorgd en interne workshops verzorgd.

Energie

Over 2018 verwachten we conform doelstelling onze energie-efficiency met circa 3% te verbeteren. Dit resultaat is vooral bereikt dankzij de invoering van RouteLint. Dit informatiesysteem biedt machinisten meer inzicht in de verkeersituatie op het spoor, waardoor zij energiezuiniger kunnen rijden. Naar schatting is 60% van de NS-machinisten RouteLint gaan gebruiken.

De beperkte beschikbaarheid van financiële middelen heeft ertoe geleid dat keuzes gemaakt moesten worden in de energiebesparingsmaatregelen in onze eigen processen. Het betreft onder meer de verlichtingsprogramma’s voor stations en emplacementen, de vervanging van InfoPlus-borden, verbeteringen in gebouwen en saneringen van wissels.

In Mantgum is wel nieuwe LED-verlichting in gebruik genomen die maximaal dimt op plaatsen waar verlichting overbodig is en versterkt als er reizigers elders op het perron zijn. Door deze slimme techniek en omdat de LED-verlichting beter wordt gericht, straalt het station veel minder licht uit naar de omgeving. Zo besparen we energie én komen we tegemoet aan de wens van omwonenden om lichtvervuiling tegen te gaan. Mantgum is het eerste station in Nederland waar de verlichting zo kan worden afgesteld.

CO2-emissie

CO2-voetafdruk

In november 2018 hebben we onze CO2-voetafdruk over 2017 gepubliceerd. De CO2-emissie als gevolg van ons energieverbruik is in 2017 gedaald naar 12 kiloton, vergelijkbaar met de uitstoot van circa 1.500 huishoudens. De prognose voor onze voetafdruk 2018 is ruim 13 kiloton. Door deze toename zullen we ons jaardoel van maximaal 12 kiloton niet halen. Oorzaak is een fors hoger gasverbruik bij wisselverwarming en een hoger gasverbruik bij stations door de lange periode van kou begin 2018. Bovendien waren voor de aanleg van diverse elektrische wisselverwarmingssystemen de aansluitingen op het energienet niet op tijd klaar, waardoor tijdelijk dieselaggregaten nodig waren. Ook de energie-eisen in het nieuwe leasecontract voor het bedrijfs- en leasewagenpark gaan later dan verwacht bijdragen aan de beoogde CO2-reductie, omdat de aanbesteding hiervoor is uitgesteld naar 2019. Het is nu een forse uitdaging om onze doelstelling van maximaal 10 kiloton in 2020 te halen.

Begin 2017 zijn NS en ProRail voor het verwarmen van stations, wachtruimtes, kantoorgebouwen en wissels overgestapt op groen gas van Essent. Samen dringen we daarmee de CO2-uitstoot terug en stimuleren we de groei en ontwikkeling van de groen-gasproductie in Nederland. Inmiddels is 50% van het gas dat we verbruiken duurzaam geproduceerd, tegen 25% in 2017. Doel is om in 2020 uitsluitend duurzaam gas te verbruiken.

CO2-vermindering in de keten

We zijn steeds beter in staat om te berekenen hoeveel kiloton CO2 we in de materiaalketen voorkomen c.q. vermijden door de ‘Aanpak Duurzaam Werken’. Met vijf afgeronde projecten hebben we in 2018 in totaal ruim 4 kiloton CO2 gereduceerd. Daarmee hebben we ons doel voor 2018, een reductie van 4 kiloton, gehaald en liggen we op koers om onze doelstelling van 5 kiloton besparing in 2020 te halen.

Circulair materiaalgebruik

Onze ambitie is: we hergebruiken ons afval, gaan zuinig om met materialen en stimuleren de ontwikkeling van duurzamere alternatieven. Enkele praktijkvoorbeelden uit 2018:

  • ProRail heeft op 7 juni de Green Deal Circulair Inkopen 2.0 getekend. Daarmee willen we kennis opdoen en delen, pilots uitvoeren en circulariteit borgen in ons inkoopbeleid.

  • ProRail heeft op 10 juli het nationaal betonakkoord getekend; als grote civieltechnische opdrachtgever wil ProRail de markt stimuleren tot duurzamer gebruik van beton, dat voor 5% van de CO2-uitstoot op aarde zorgt.

  • Bij de aanleg van het Derde Spoor tussen Zevenaar en Oberhausen zijn over een afstand van drie kilometer de bestaande geluidschermen opnieuw gebruikt.

  • Een tweede leven voor gebruikte spoormaterialen. Dat was het doel van de Rail Circular Design Challenge die op 9 november is gehouden bij RailPro. Zo’n 70 ontwerpers kwamen uiteenlopende materialen bekijken. In december hebben ze hun ideeën voor hoogwaardig (her)gebruik gepresenteerd. De ontwerpen variëren van tiny houses tot fietstassen en van straatmeubilair tot schommels, allemaal gemaakt van gebruikt spoormateriaal. Deze worden beoordeeld op o.a. de (hoogwaardige) inzet van gebruikt spoormateriaal, de nuttige toepassing daarvan en de opschaalbaarheid (potentie) van het ontwerp. Op 16 januari 2019, tijdens de werkconferentie Duurzame Leiders die we samen met Rijkswaterstaat organiseerden, zijn uit de 39 inzendingen vijf genomineerden geselecteerd. Daarvan hebben drie partijen van de ProRail Circular Design Challenge te horen gekregen dat zij alle drie de mogelijkheid krijgen om een prototype te maken van hun ontwerpen (vloertegels, speeltoestellen en bruggen van hergebruikt spoormateriaal).

Ook in onze kantooromgeving hebben we ons streven naar duurzaam materiaalgebruik in praktijk gebracht:

  • Alle printers zijn vervangen door gereviseerde apparaten. Oude printers worden maximaal hergebruikt.

  • In plaats nieuw meubilair aan te schaffen, kiezen we ervoor het bestaande meubilair zo veel mogelijk te renoveren voor hergebruik.

Natuur

Op 13 juli is natuurbrug Duinpoort, de derde natuurbrug over het spoor tussen Haarlem en Zandvoort, feestelijk geopend.

In Noord-Brabant zijn we gestart met de bouw van ecoduct de Mortelen over de spoorlijn Boxtel-Eindhoven. Op de Veluwe zijn voorbereidingen getroffen voor natuurbrug Asselsche Heide. Voorafgaand aan de bouw zijn veel dieren uit het gebied verhuisd.

De bouw van deze natuurbruggen vindt plaats in het kader van het Meerjarenprogramma Ontsnippering (MJPO). Bij aanvang van het MJPO in 2005 zijn de locaties die 'ontsnipperd' moesten worden, vastgelegd. Veruit het grootste deel van alle knelpunten is in de afgelopen jaren opgelost door diverse soorten faunavoorzieningen aan te leggen. In 2018 is een aantal grote ecoducten en faunapassages opgeleverd, zoals Kootwijkerzand en de natuurbrug Duinpoort. Ook zijn de opdrachten gestart voor de laatste projecten, bijvoorbeeld de faunapassage Naardermeer. Het Meerjarenprogramma Ontsnippering is in 2018 feestelijk afgerond met een internationaal congres waar 38 nationaliteiten bijeen waren om over dit thema kennis te delen.

In 2018 zijn de eerste concrete stappen gezet richting duurzaam bermbeheer. We hebben voor circa 40% van onze bermen de natuurwaarden in kaart gebracht. Doel is om in 2020 volledig inzicht te hebben in de vegetatietypen van al onze bermen. Voor de aanbesteding van het onderhoudscontract ‘Limburg’ (PGO Limburg) hebben we duurzamere groenbeheer-specificaties opgesteld. Het contract is gegund en is begin 2019 ingegaan. Limburg is het eerste PGO-contract waar per landschapstype andere eisen worden gesteld aan de begroeiing en het onderhoud van de spoorbermen.

Duurzaam werken

Begin 2017 heeft ProRail, samen met partijen in de spoor-, grond-, weg- en waterbouwsector, de Green Deal Duurzaam GWW 2.0 ondertekend. Het doel is dat in 2020 alle relevante GWW-projecten één systematische werkwijze toepassen en een uniform instrumentarium gebruiken bij de verduurzaming van projecten. Uitdaging voor ProRail is om deze Aanpak Duurzaam Werken vanaf 2020 vast onderdeel te maken van al onze projecten. We zijn op de goede weg: steeds meer projecten passen de Aanpak Duurzaam Werken toe. Eind 2017 waren het er circa 100, in 2018 liep dat aantal op tot 175.

Reizen of goederenvervoer per trein is al één van de meest duurzame wijzen van transport over langere afstanden. In de realisatie van de infrastructuur en bij de inpassing in de omgeving maken we nu ook goede vorderingen. Voor de bouw van nieuwe onderdoorgangen of bij spoorvernieuwing maken we bij de gunningscriteria gebruik van de DuboCalc (Duurzaam Bouwen Calculator) waarmee we duurzaamheidswinst belonen in de aanbesteding. DuboCalc is een instrument om de duurzaamheid van een bouwproject te meten. Bij ruim 25 aanbestedingen hebben we dit instrument inmiddels ingezet. We kijken bij aanbestedingen behalve naar de prijs ook naar de impact van onze projecten op het milieu. En dat blijkt succesvol: aannemers en leveranciers stellen steeds vaker levenscyclusanalyses op voor spoormaterialen en ontwikkelen duurzame, onderscheidende producten. Bij de onderdoorgang Amersfoortseweg in Nijkerk leidde dit tot een 19% MKI-winst (Milieu Kosten Indicator) en een vermindering van de CO2-uitstoot van circa 1,2 kiloton. Ook bij diverse bovenbouwvernieuwingsprojecten is gegund met DuboCalc-gunningscriteria. Het voordeel van het verwerken van milieudoelstellingen in de gunning is dat alle inschrijvende aannemers maximaal willen scoren op deze criteria terwijl tegelijk strak op kosten wordt gestuurd. Zo wordt duurzaam bouwen de norm.

Mijn Verslag (0)