Capaciteit

Het wordt steeds voller op het Nederlandse spoor. Treinen rijden steeds meer en sneller om de groei van het aantal treinreizigers aan te kunnen. ProRail ontwikkelt de capaciteit van het spoor voor toekomstig gebruik en jaarlijks verdelen wij de beschikbare spoorcapaciteit onder alle vervoerders. In augustus 2019 hebben we de capaciteitsverdeling voor de dienstregeling van 2020 bekendgemaakt.

Mobiliteitsontwikkeling

De afdeling Mobiliteitsontwikkeling is in juni 2019 gestart. Deze afdeling geeft invulling aan onze maatschappelijke en wettelijke plicht rond de langetermijnontwikkeling van het spoor. Onderdeel daarvan is dat ProRail actief advies geeft om de groei op het spoor mogelijk en waar te maken. Samen met vervoerders en overheden ontwikkelen we netwerkmodellen voor de toekomst. Tevens denken wij mee over de rol van het spoor binnen de totale mobiliteitsvraag. In 2019 is een netwerkmodel voor 2030 ontwikkeld en is gestart met de ontwikkeling van modellen voor de lange termijn.

Toekomstbeeld OV2040

Wij geven sinds februari 2019 invulling aan de contourennota Toekomstbeeld OV2040. Hiervoor werken wij samen met vervoerders, het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en decentrale overheden aan de landelijke uitwerkingen voor het spoor richting 2040. In deze landelijke netwerkuitwerkingen besteden we veel aandacht aan regionale ontwikkelingen, het internationaal reizigersvervoer, goederenvervoer en de doorontwikkeling van het hoogfrequent reizigersvervoer.

NMCA

De voorbereiding voor de NMCA 2021 (Nationale Markt- en Capaciteitsanalyse) is gestart. De invulling voor het hoofdstuk Spoor wordt in 2020 gemaakt.

Dienstregeling 2020

Op 19 augustus 2019 is de dienstregeling 2020 opgeleverd. Evenals voorgaande jaren zagen we ook in 2019 een toename in het aantal aanvragen door vervoerders. In grote lijnen wijkt de dienstregeling 2020 voor goederen- en reizigerstreinen niet veel af van die van 2019.

Procesgang

In april vroegen de vervoerders de door hen benodigde capaciteit aan voor dienstregelingsjaar 2020.

ProRail heeft vervolgens de taak om de beschikbare capaciteit te verdelen over de diverse personen- en goederenvervoerders. Daarbij houden we ook rekening met werkzaamheden voor aanleg en onderhoud van de infrastructuur, waarvoor buitendienststellingen en capaciteit voor aannemers nodig zijn. In augustus maakte ProRail de definitieve verdeling van de capaciteit over alle vervoerders en werkzaamheden bekend en in december 2019 trad de nieuwe dienstregeling in werking.

Nieuw voor 2020 is het proces van de opstelaanvragen - het parkeren van treinen - voor emplacementen met alleen goederenvervoer. Het doel is om beter in te kunnen springen op de dynamische aard van het goederenvervoer. De emplacementen met alleen reizigers of met gemengde vervoerstypen zijn gelijktijdig met het jaardienstproces toegewezen, net als in voorgaande jaren.

Veranderingen in de dienstregeling

De grote wijzigingen in de dienstregeling van 2020 zijn:

  • Meer intercity’s en sprinters van en naar Amersfoort: Tussen Utrecht en Amersfoort is de frequentie van de treinen van 4 naar 6 per uur per richting gegaan. Dit betekent dat we ook hier nu hoogfrequent treinvervoer aanbieden.

  • Optimalisatie verbinding Dordrecht en Brabant: Er is een extra spitstrein tussen Dordrecht en Brabant ingepland als uitbreiding op de huidige verbindingen. Deze treinen rijden vier keer per dag.

  • Verhoging strandpendel Zandvoort: Vanaf juni 2020 zullen er 6 treinen in plaats van 4 per uur van en naar Zandvoort rijden.

  • Versnelling sprinters Arnhem – Doetinchem/Winterswijk: Op de lijnvoering Arnhem – Doetinchem/Winterswijk heeft het merendeel van de sprinters een versnelling in de dienstregeling gepland.

  • Reistijdverkorting Noord-Nederland: Door optimalisaties van brugopeningen en van de treindienst worden de reistijden in Noord-Nederland verkort c.q. de overstap van Zwolle richting Leeuwarden en richting Groningen verbeterd.

  • Proef 740 meter lange goederentrein: In 2019 zijn er treinen met een lengte van 740 meter aangevraagd. Dit is de treinlengte waarover we in Europa hebben afgesproken dat ze op de belangrijkste goederencorridors moeten kunnen rijden. Dergelijke treinen moeten tijdens de uitvoering vanaf het beginpunt in één keer door naar de grens. Samen met onze Duitse partner DB Netze hebben we de eerste treinen ingepland en gezamenlijk gaan we deze ritten en de impact op de dienstregeling testen, ook omdat het zo snel mogelijk kunnen rijden van deze lengte treinen sterk bijdraagt aan duurzaam goederenvervoer via spoor.

TTR-pilot

In december 2017 ging onder leiding van ProRail en Infrabel en in samenwerking met vervoerders, toezichthouders, havenbedrijven en andere geïnteresseerden een pilot van start om het nieuw ontwikkelde proces van capaciteitsverdeling in de praktijk te testen. Een deel van dit nieuwe proces, Time Table Redesign (TTR), wordt getest op het traject Rotterdam-Antwerpen, zowel via de Hogesnelheidslijn als de lijn via Roosendaal.

De TTR-pilot heeft op het baanvak Rotterdam-Roosendaal grens-Essen-Antwerpen impact op het jaardienstproces van 2020 omdat de reservering voor ad hoc capaciteit op dit baanvak wordt gerespecteerd. Als een jaardienstaanvraag op dit traject conflicteert met deze reservering, start ProRail het programma- en coördinatieproces.

Als vervoerders zich niet kunnen vinden in de invulling of consequenties van de pilot, gelden bestaande wet- en regelgeving. Tijdens het jaardienstproces zijn deze zogeheten ‘rolling planning-paden’ vrijgehouden en vervoerders hebben inmiddels de eerste ad hoc treinen aangevraagd.

Ontwikkelingen spoorgoederenvervoer

Er is een toename te zien van het goederenvervoer, zowel in trein- als tonkilometers. De groei die zich in Q3 2018 onder andere als gevolg van de lage waterstand heeft ingezet, lijkt te worden vastgehouden.

In 2019 is veel werk verzet voor het Derde Spoor, de aansluiting in Duitsland op de Betuweroute. Dit spoor wordt in het kader van de European Railfreight Corridor Rhine-Alpine aangelegd tussen Zevenaar en Oberhausen. Het Nederlandse deel van het Derde Spoor is in november 2018 reeds afgerond. De ontwikkelingen in Duitsland bepalen het moment van aansluiting.

Vanwege de werkzaamheden waren er in vergelijking met 2018 meer omleidingen. De meeste treinen zijn omgeleid via de Brabantroute, een kleiner deel over Oldenzaal-Bentheim. Alle treinen konden worden gefaciliteerd of opnieuw ingepland en het treinverkeer kon over het algemeen soepel doorgang vinden. Wel bleek dat de goederencapaciteit op de Brabantroute vooral ‘s nachts tegen grenzen aanloopt. Dat lag vooral aan de werkzaamheden in Duitsland in combinatie met het duidelijk toegenomen volume aan goederentreinen. Bij de enkelsporige werkzaamheden Emmerich-Oberhausen bleken de Abellio treinen, die sinds april 2017 doorrijden vanaf Emmerich tot Arnhem en vice versa, een extra complicerende factor. Er moesten meer treinen worden omgeleid via Venlo en Oldenzaal.

Vorig jaar omvatten de werkzaamheden 117 dagen enkelsporige en 12 dagen dubbelsporige onttrekkingen. In 2018 waren dat respectievelijk 58 en 31 dagen. In overleg met DB Netze en de goederenvervoerders geven wij extra aandacht aan de voorziene onttrekkingen Derde Spoor in 2020 en 2021. De focus ligt op een gemeenschappelijke, stabiele dienstregeling tijdens de werkzaamheden en op maximalisering van de totale capaciteit op de grenzen Emmerich en Venlo.

In 2020 geldt het Sperrpausen Konzept: elke maand is er één week een enkelsporige buitendienststelling en om de maand in het weekend een dubbelsporige buitendienststelling, met in mei en augustus een tiendaagse dubbelsporige buitendienststelling.

Vorig jaar zijn diverse aanbevelingen gedaan om (de groei van) het spoorgoederenvervoer ook tijdens omleidingsperiodes te kunnen blijven faciliteren. Deze worden in 2020 nader uitgewerkt en waar mogelijk zo snel mogelijk ingevoerd.

Het maatregelenpakket Spoorgoederenvervoer, opgesteld in samenwerking met de sector, het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en ProRail om de concurrentiepositie van het spoorgoederenvervoer te verbeteren, heeft in 2019 tot concrete resultaten geleid. Binnen het cluster Kostenverlaging is een subsidieregeling geëffectueerd met terugwerkende kracht per 1 januari 2019. Een voorwaarde was het overeenkomen van een ‘Letter of Intent’ en deelname aan een proefproject Gedifferentieerd Rijden. Binnen het cluster Capaciteit & Infra heeft ProRail de integrale Capaciteitsanalyse opgeleverd. Hiermee zijn toekomstige capaciteitsknelpunten (2025, 2030) inzichtelijk gemaakt die de voorziene groei kunnen belemmeren. Ook is onderzoek gedaan naar knelpunten van het rijden van 740 meter lange goederentreinen, dat overhandigd is aan het ministerie. Met ingang van dienstregeling 2020 start een proef met twintig 740 meter lange treinen per week.

Het vierde kwartaal van het afgelopen jaar stond vooral in het teken van ‘infra op orde’ in het Rotterdams havengebied en de blusvoorziening op het emplacement Waalhaven Zuid. Met name het stilleggen van het rangeren met gevaarlijke stoffen op Waalhaven Zuid had veel impact op het goederenproces. Voor het onderhoud van de spoorinfra in het Rotterdams havengebied zijn diverse gerichte acties ondernomen, hoewel niet altijd voorkomen kon worden dat delen van de spoorinfrastructuur langdurig niet beschikbaar waren voor de aan- en afvoer naar terminals. Er zijn overigens meer risicolocaties in het havengebied die extra aandacht vergen. Voor het structureel op orde brengen van de Havenspoorlijn is het afgelopen jaar een eerste beschikking van € 30 miljoen ontvangen. Met vervoerders en het Havenbedrijf Rotterdam is prioritering aangebracht in de oplossing van de infraknelpunten. Naar aanleiding van het staken van alle rangeeractiviteiten met gevaarlijke stoffen op het emplacement Waalhaven Zuid heeft ProRail de goederenvervoerders een compensatieregeling aangeboden.

In 2019 is de pilot POS Waalhaven (Proces Optimalisatie Spoor) voortgezet. Het doel van deze proef is verbetering van de operationele processen op de Waalhaven en een efficiëntere benutting van het emplacement.

In aanvulling op de Netverklaring voor het dienstregelingsjaar 2020 heeft ProRail een tarief gepubliceerd voor de dienst heuvelen, het (opnieuw) samenstellen van goederentreinen, op emplacement Kijfhoek evenals nieuwe tarieven voor de diensten treinpad en opstellen.

Mijn Verslag (0)