Stations- en spoorvernieuwingen

Het spoorvervoer groeit snel door. Dat vergt meer en langere treinen. De groeiende aantallen reizigers, goederen en treinen vragen ook aanpassingen en uitbreidingen van sporen en stations. Vorig jaar hebben we daar hard aan doorgewerkt en vele nieuwe projecten en verbindingen tot stand gebracht.

Programma Hoogfrequent Spoorvervoer (PHS)

Het Programma Hoogfrequent Spoorvervoer (PHS) heeft tot doel op de drukste trajecten in het land te komen tot hoogfrequent spoorvervoer en een toekomstvaste goederenroutering met zo intensief mogelijk gebruik van de Betuweroute. Er gaan zes intercity’s en zes sprinters per uur rijden in de drukste delen van het land en er komt extra ruimte voor goederenvervoer op het spoor naast maatregelen om het gebruik van de Betuweroute nog extra te stimuleren. PHS levert hiermee een bijdrage aan de toenemende mobiliteit van en naar de brede Randstad door het mogelijk maken van het rijden van meer treinen op robuuster en betrouwbaarder spoor. Door slimme technische oplossingen en door het spoor optimaal te benutten door gerichte investeringen kunnen naar verwachting uiteindelijk per dag 700 extra treinen rijden, met respect voor de omgeving en oog voor de stedelijke en landelijke inpassing.

Uiterlijk in 2028 moet er op de drukste trajecten van het hoofdrailnet ruimte zijn voor zes intercity’s en zes sprinters per uur per richting. ProRail werkt de plannen in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat uit en is regisseur van de realisatie, in samenwerking met NS en de goederenvervoerders. PHS is één van de grootste vernieuwingen op het spoor in de komende jaren. Steeds meer projecten binnen het programma PHS gaan over van de planstudiefase naar de realisatiefase. Dat betekent dat de zichtbaarheid én merkbaarheid van PHS voor de buitenwereld gaat toenemen.

Algemeen beeld in 2019: De groei van het reizigersvervoer per trein gaat sneller dan is voorzien in de voorkeursbeslissing voor PHS. Voor ons wordt het nut en de noodzaak van het programma PHS hierdoor nog eens extra onderstreept. Binnen de spoorsector wordt in het kader van OV-Toekomstbeeld reeds uitgebreid studie verricht naar verdere capaciteitsvergroting van het spoor na gereed komen van PHS. Deze inzichten worden waar mogelijk verwerkt in de plannen voor PHS om zo toekomstvast mogelijk te ontwerpen. Als dit niet past binnen de vigerende kaders van het programma worden voorstellen expliciet ter beoordeling voorgelegd aan het DO PHS (Directeurenoverleg).

Projecten stations- en spoorvernieuwingen

Naast Programma Hoogfrequent Spoorvervoer (PHS) hebben wij ons in 2019 bezig gehouden met onder andere de volgende in het oog springende projecten:

Eén van de meest ingrijpende projecten was de vernieuwing en aanpassing van alle sporen rondom station Naarden-Bussum. Tijdens een treinvrije periode van 23 dagen, de langste in 2019, hebben we ervoor gezorgd dat de snelheid voor passerende treinen van 80 naar 130 km/uur kon gaan. Door de verbouwing van Naarden-Bussum, waardoor de toegankelijkheid van het station fors is verbeterd, kunnen voortaan ook meer sprinters op Utrecht Overvecht halteren. In het gebied zijn diverse faunapassages voor het natuurgebied Naardermeer aangelegd.

In Leiden Centraal is binnen drie weken het spooremplacement volledig vernieuwd en aangepast. Sporen, wissels, wisselverwarming, bovenleiding, beveiliging en de perronhoogtes zijn aangepast en klaar voor de toekomst.

We hebben het afgelopen jaar een volledig nieuw station geopend: station Lansingerland Zoetermeer. Het nieuwe station is een prachtig architectonisch bouwwerk waar trein, metro, bus, auto en fiets samenkomen in één knooppunt tussen Zoetermeer, Rotterdam en Den Haag.

Eind augustus is station Heerlen feestelijk geopend. Een uniek project, omdat de bouw onderdeel was van de realisatie van het nieuwe stadsdeel Heerlen Maankwartier. 

Ook op regionale verbindingen is veel werk verzet. Op de Valleilijn van Ede-Wageningen naar Amersfoort zijn alle perrons verlengd zodat er in de spits voortaan langere treinen terecht kunnen.

In de Achterhoek is in de zomer het dubbelspoor tussen Zevenaar en Didam opgeleverd. Door dit dubbelspoor ontstaat er tijdswinst die vooral voor overstappende reizigers een betere en comfortabelere verbinding oplevert. Het dubbelspoor zorgt er bovendien voor dat eventuele vertragingen niet doorwerken in de dienstregeling.

Om betrouwbaar meer treinen te blijven rijden, zijn op veel plaatsen de rails, de dwarsliggers en de ballast vernieuwd. In o.a. Zwolle, Twente, bij Hilversum Sportpark, Boxtel, Weesp, Den Haag, Rotterdam, Dordrecht en tussen Maastricht en Sittard zijn sporen vervangen. We hebben ook gebruikgemaakt van de langste vernieuwingstrein in Europa met een lengte van maar liefst één kilometer. Daardoor konden we letterlijk snel meters maken.

Het groeiend aantal treinen vraagt ook meer opstelruimte om ze met klein onderhoud en reiniging klaar te maken voor de volgende dag. We hebben hiervoor onder andere in Den Helder extra ruimte gecreëerd.

Om het goederenvervoer groeiruimte te bieden, zijn de emplacementsvoorzieningen in de Waalhaven verbeterd en is bij Meteren een goederenwachtspoor opgeleverd voor goederentreinen vanaf 740 meter.

Op 24 september 2019 wonnen we samen met de gemeente Zwolle, Koninklijke BAM, ipv Delft en Setzpfandt de Thüringer Staatspreis voor de Schuttebusbrug in Zwolle. De jury vond de brug een voorbeeld van hoe ingenieurs met architecten door samenwerking tot een mooi resultaat kunnen komen. Daarnaast benadrukte de jury de constructie van de Schuttebusbrug: ‘Een betoverende elegantie van het S-vormige figuur'.

De werkzaamheden voor vervanging van sporen en wissels bij het goederenemplacement Kijfhoek zijn gestart. Deze werkzaamheden lopen door tot halverwege 2020.

Met aanpassingen, uitgebreide praktijktesten en slimme keuzes is het gelukt om op 15 december 2019 het nieuwe station Zwolle Stadshagen in gebruik te nemen. Daarmee heeft de Kamperlijn er bij Zwolle een langverwacht station bij.

ProRail en NS onthulden op 18 december 2019 een XL-reisinformatiescherm op station Rotterdam Centraal. Hierdoor kunnen reizigers voortaan de vertrekkende treinen in een oogopslag zien. De stations Den Haag Centraal en Utrecht Centraal krijgen in 2020 een XL-reisinformatiescherm.

Stations

Jaarlijks ontvangen wij samen met vervoerders 450 miljoen reizigers op 400 stations. We zorgen ervoor dat de stations knooppunten zijn van duurzame mobiliteit en leefbaarheid. Comfort, transfer, veiligheid en toegankelijkheid staan centraal. We bouwen en beheren stations op duurzame, innovatieve wijze. En we stimuleren ontwikkelingen in het stationsgebied. Als onafhankelijk beheerder met een visie op de toekomst van duurzame mobiliteit, nemen wij het voortouw in de samenwerking met stakeholders om een optimaal station te creëren. We zijn trots dat het klantoordeel in 2019 verder is gestegen; reizigers waarderen onze stations gemiddeld met een 7,1.

Stationsverbeteringen

Met een prettig en aangenaam verblijf op stations vergroten we de kwaliteit van de reis en maken we reizen met het OV aantrekkelijker. Bij iedere verbouwing streven we naar harmonie tussen de logische route naar de trein, voorzieningen die de reis verbeteren en architectuur. We koesteren onze monumentale stations, verbouwen doen we in nauwe samenwerking met gemeenten, vervoerders en adviseurs zoals de Rijksdienst voor het cultureel erfgoed en bureau Spoorbouwmeester.

Hieronder volgt een greep uit de meest uit het oog springende verbeteringen:

  • Op de lijn Gouda-Alphen zijn verbeteringen doorgevoerd, onder meer met nieuw perronmeubilair. In Haarlem, Amsterdam, Groningen en Leeuwarden vinden restauraties van historische perronkappen plaats.

  • Op Naarden-Bussum zijn zowel het spoor als het station verbouwd tijdens een grote 23-daagse buitendienststelling in de zomer. In dit project is de oorspronkelijke vloertegel van het station ontdekt. Daarvan is een replica gemaakt die in de stationshal is geplaatst. Een mooie vondst en een prachtig resultaat waarbij de cultuurhistorische waarde behouden is gebleven.

  • Station Amsterdam Zuid heeft een twee keer zo grote zuidelijke entrée gekregen, vooruitlopend op de integrale vernieuwing van het station. De verbrede uitgang naar het Mahlerplein bestaat uit twee tunneltjes die tegen elkaar aan liggen en vormt daarmee een tijdelijke maar welkome verbetering. De definitieve Minervapassage - een van de twee reizigerstunnels die in het kader van het project Zuidasdok worden aangelegd – zal uiteindelijk 40 meter breed worden.

  • De buitenruimte van station Amsterdam Amstel is opnieuw ingericht. De routes tussen bus, tram en trein zijn verbeterd. Zo is de hal nu ook per lift bereikbaar. Tegelijkertijd is de ondergrondse fietsenstalling vernieuwd en uitgebreid, zodat deze bijna eens zoveel fietsen kan herbergen.

  • Station Ommen is ruimer en veiliger geworden door de bouw van een extra perron. Dit station had voorheen alleen een erg smal eilandperron tussen twee sporen. Nu heeft het station twee perrons en is er meer ruimte voor de reizigers. Bovendien is het hele station voorzien van nieuw perronmeubilair.

  • Op de Valleilijn zijn perronverlengingen afgerond zodat de stations klaar zijn om langere treinen af te wikkelen. Zodra de energievoorziening ook verbeterd is, zal de capaciteit van het treinvervoer uitgebreid worden.

  • De verbouwing van station Driebergen Zeist gaat onverminderd voort. Weg en spoor kruisen elkaar inmiddels op een verdiept stationsgebied dat in 2020 gereed zal zijn. Ook komt er een nieuwe fietsenstalling en andere reizigersvoorzieningen. De fraaie inpassing in de bosrijke omgeving is al goed zichtbaar.

  • Samen met de gemeente werken we aan station Zwolle. In 2019 is de gemeente begonnen met een nieuwe ondergrondse fietsenstalling en is een verruimd busstation aan de zuidzijde in gebruik genomen. Daarnaast zijn de perronoverkappingen voorzien van zonnepanelen. De zonnepanelen leveren tijdens ideale weeromstandigheden meer energie dan de gelijktijdige afname. Ter versterking van het station als verbinding in de stad ontwikkelen we de stationspleinen aan beide zijden van het spoor. Er komt ook een loopbrug over het spoor die de route tussen binnenstad en busstation verbetert.

  • In Groningen is gewerkt aan een nieuw parkeerterrein voor treinen. De huidige parkeerlocatie ligt tegen het station en die ruimte is nodig voor de verbouwing van het station en de bouw van een busstation. Architect en aannemer die het nieuwe station gaan bouwen hebben hun ontwerp inmiddels gepresenteerd. Kenmerkend is een versterking van het monumentale karakter van het station, gecombineerd met een ruime nieuwe reizigerstunnel met daaronder een grote fietsenstalling.

  • Programma Fietsparkeren: het stimuleren van het gebruik van de fiets blijft prioriteit. Ook in 2019 hebben we samen met gemeenten en NS gewerkt aan plannen voor nieuwe stallingen in diverse steden. Financiering is beschikbaar vanuit het Regeerakkoord en aanvullende duurzaamheidsambities. Op basis van een breed palet aan criteria adviseren wij de overheid over de toekenning van rijksmiddelen (40%), waarna op basis van een regionale bijdrage (60%) een stalling verder ontwikkeld wordt. Op jaarbasis bouwen we zo’n 20.000 tot 25.000 fietsparkeerplekken. De grotere nieuwe stallingen zijn, naast Utrecht Centraal, bijvoorbeeld op Amsterdam Amstel waar in de zomer van 2019 een ondergrondse fietsenstalling openging. Ook Amsterdam RAI is eind 2019 opgeleverd. In 2020 gaat in Gouda een grote fietsenstalling open.

  • Programma Toegankelijkheid: op 270 stations zijn de perrons aangepast zodat een goede instap mogelijk is met een rolstoel als de vervoerder toegankelijk treinmaterieel gebruikt. Uiterlijk in 2030 moeten alle stations goed toegankelijk zijn. Afgelopen jaar zijn de perrons aangepast op o.a. de stations Bilthoven, Eindhoven Strijp-S, Haren, Heemstede-Aerdenhout en Middelburg. Op station Haren zijn ook liften en een extra toegang gerealiseerd. De stations Tilburg Reeshof, Deventer Colmschate en Den Helder Zuid hebben eveneens nieuwe liften gekregen. Inmiddels zijn alle stations zelfstandig toegankelijk voor reizigers met een visuele beperking, omdat ze voorzien zijn van geleidelijnen en braillebordjes bij liften en trapleuningen. Op 97% van de stations zijn de perrons drempelvrij bereikbaar door de bouw van liften en hellingbanen.

Toekomstbestendige stations

Binnen het Toekomstbeeld OV 2040 (Openbaar Vervoer) werkt ProRail in samenwerking met stakeholders aan een duurzame toekomstvisie. Het station is een knooppunt waar alles samen komt; tegen deze achtergrond ontwikkelen we een integrale aanpak met onze partners voor stations en omgevingen.

Ter ondersteuning van deze aanpak passen wij de binnen het Toekomstbeeld OV 2040 ontwikkelde methodiek van het handelingsperspectief toe; open samenwerking en het transparant delen van informatie zijn essentieel. Dit perspectief gebruiken we inmiddels in onder andere Oss, Doetinchem, Amersfoort Schothorst, Dordrecht, Geldermalsen, Zaltbommel, Den Bosch, Weert, Leiden, Zwolle, Enschede en Woerden. Zo ontwikkelen wij, samen met onder andere NS Stations, een helder beeld van stations met een opgave in de (nabije) toekomst, verrijkt met informatie van stakeholders zoals provincies, gemeenten en vervoerders.

Door in te zetten op innovaties willen we onze ambities voor een toekomstbestendig, veilig, duurzaam, betrouwbaar en slim spoorsysteem waarmaken:

  • Vorig jaar hebben we Stations NXT en Stations NXT Local Heroes gepubliceerd. Deze magazines zijn bedoeld om mensen te inspireren voor innovaties op stations. Onder de vlag van Stations NXT namen we deel aan een workshop over de inrichting van een mobiliteitsproeftuin op station Delft Campus. Deze proeftuin moet ruimte gaan bieden aan bedrijven, onderzoekers, startups en overheden om te innoveren en te experimenteren rond bijvoorbeeld comfortabel van-deur-tot-deur-reizen door onze reizigers.

  • Stations NXT begeleidt ook studenten van de TU Delft. Er wordt onder meer onderzoek gedaan naar de impact op stations van ontwikkelingen zoals een aantrekkende economie, de verwachte groei op het spoornetwerk en de woningbouwopgaaf binnen de Metropool.

  • ProRail zoekt steeds meer de markt op. Tijdens de Kamer van Koophandel Business Challenge 2019 hebben twintig MKB’ers zich gebogen over het vraagstuk ‘overstromen van onderdoorgangen’. In oktober was er tijdens de Dutch Design Week een workshop over het circulaire station. 45 mensen kwamen met nieuwe ideeën die ProRail samen met de markt kan inzetten voor de stations van de toekomst.

  • Samen met NS Stations testen we kleinschalige kwaliteitsverbeteringen op stations, onder meer in Zoetermeer Oost, Den Haag Ypenburg, Den Haag Laan van NOI, Oss, Rotterdam Lombardijen en Den Bosch Oost. Het gaat om nieuwe banken, groen, schilderingen op keerwanden en muziek. Ook werken we aan verbetering van de wachtruimtes, onder meer in het Stationslab in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam. Op Tiel en Buitenpost zijn bij wijze van proef informatiepunten geplaatst, ontwikkeld met concessieverleners en vervoerders om hun positie op het station te verbeteren. Voor de reiziger moet het informatiepunt de herkenbaarheid van het station en de vindbaarheid van vertrek- en aankomstinformatie vergroten.

  • Om het aantal transferongevallen op trappen en roltrappen te beperken, deden wij in 2019 een proef met markering op traptreden, betere bebording op en bij de liften en gerichte aanwijzing met een stem op de stations Zwolle en Utrecht Centraal.

  • We voorzien steeds meer perrondaken van zonnepanelen; station Zwolle kwam daar vorig jaar als twaalfde bij. Vorig jaar hebben we ook 120 stations voorzien van ledverlichting om ons energieverbruik terug te dringen.

  • We hebben duurzame perrontegels getest op sterkte en stabiliteit. Er ligt een proefvlak in Arnemuiden en op één perron in Susteren. Op station Blerick werden innovatieve lichtmasten beproefd waar geen kabels en leidingen voor nodig zijn.

  • We zetten in op gasloze stations. Bij renovaties mag het gasverbruik niet stijgen. Bij aanpassing of verplaatsing van verwarmingsinstallaties moeten duurzame alternatieven worden onderzocht. De perrons op station Gouda, waar in 2017 nog ruim 20.000 m3 gas werd verbruikt, zijn inmiddels afgekoppeld van het gas.

Mijn Verslag (0)